กฎของแก๊สอุดมคติ

{{#invoke:Sidebar |collapsible | bodyclass = plainlist | titlestyle = padding-bottom:0.3em;border-bottom:1px solid #aaa; | title = อุณหพลศาสตร์ | imagestyle = display:block;margin:0.3em 0 0.4em; | image = | caption = เครื่องจักรความร้อนการ์โนต์แบบดั้งเดิม | listtitlestyle = background:#ddf;text-align:center; | expanded = สมการ

| list1name = สาขา | list1title = สาขา | list1 = แม่แบบ:Startflatlist

• แบบดั้งเดิม
• เชิงสถิติ
• เชิงเคมี

• สมดุลแม่แบบ:\ไม่สมดุล

| list2name = กฎ | list2title = กฎ | list2 = แม่แบบ:Startflatlist

• ข้อที่ศูนย์
• ข้อที่หนึ่ง
• ข้อที่สอง
• ข้อที่สาม

| list3name = ขอบเขต | list3title = ขอบเขต | list3 =

แม่แบบ:Sidebar

| list4name = sysprop | list4title = System properties

| list4 =

Note: Conjugate variables in italics

แม่แบบ:Sidebar

| list5name = material | list5title = Material properties | list5 =

• Property databases

แม่แบบ:Material properties equations (thermodynamics)

| list6name = สมการ | list6title = สมการ | list6 = แม่แบบ:Startflatlist

• Carnot's theorem
• Clausius theorem
• Fundamental relation
• กฎของแก๊สอุดมคติ

• ความสัมพันธ์ของแมกซ์เวลล์
• Onsager reciprocal relations
• Bridgman's equations
• Table of thermodynamic equations

| list7name = potentials | list7title = ศักย์ | list7 = แม่แบบ:Startflatlist

• พลังงานอิสระ
• เอนโทรปีอิสระ

| list8name = hist/cult | list8title = แม่แบบ:Hlist | list8 =

แม่แบบ:Sidebar

| list9name = นักวิทยาศาสตร์ | list9title = นักวิทยาศาสตร์ | list9 = แม่แบบ:Startflatlist

• Carathéodory
• Duhem
• Onsager
• Rankine
• Smeaton
• Stahl
• Waterston
• กลาแปรง
• การ์โน
• กิ๊บส์
• เคลาซิอุส
• จูล
• ทอมป์สัน
• ทอมสัน
• แบร์นูลลี
• ฟอน มาเยอร์
• ฟอน เฮล์มโฮลทซ์
• แมกซ์เวลล์

| below =

}}

เส้นอุณหภูมิคงที่ (Isothermal process) ของแก๊สอุดมคติ (ideal gas) เส้นโค้งแทนความสัมพันธ์ระหว่างความดัน (แกนแนวตั้ง) กับปริมาตร (Volume (thermodynamics)) (แกนแนวนอน) ของแก๊สอุดมคติที่อุณหภูมิต่าง ๆ : เส้นที่ยิ่งไกลจากจุดกำเนิดแสดงถึงอุณหภูมิที่สูงกว่า (นั่นคือ เส้นที่อยู่ใกล้มุมขวาบนของแผนภาพมากกว่า)

กฎของแก๊สอุดมคติ (แม่แบบ:Langx) บ้างก็เรียกว่า สมการแก๊สทั่วไป เป็นสมการของสภาวะ (equation of state) ของแก๊สอุดมคติ (ideal gas) สมมุติและเป็นการประมาณพฤติกรรมของแก๊สที่ดีภายใต้สภาวะต่าง ๆ แม้ยังมีข้อจำกัดอยู่หลายข้อ ถูกกล่าวถึงเป็นครั้งแรกโดย เบอนัว ปอล เอมีล กลาแปรง ในปี ค.ศ. 1834 เป็นการรวมกันของกฏของบอยล์ (Boyle's law), กฎของชาร์ล (Charles's law), กฎของอาโวกาโดร และกฎของแก-ลูว์ซัก (Gay-Lussac's law) ซึ่งเป็นเชิงประจักษ์ กฎของแก๊สอุดมคติมักถูกเขียนอยู่ในรูปเชิงประจักษ์:

$PV=nRT$

โดย $P$, $V$ และ $T$ คือ ความดัน, ปริมาตร และอุณหภูมิ (Thermodynamic temperature) $n$ คือ จำนวนของสสาร (amount of substance) และ $R$ คือ ค่าคงตัวของแก๊สซึ่งมีค่าเท่าเดิมไม่ว่าเป็นแก๊สชนิดใด เราสามารถอนุพัทธ์สมการนี้ได้จากทฤษฎีจลน์ของแก๊สในระดับจุลทรรศน์ดังเช่นที่ได้กระทำแล้ว (โดยอิสระจากกัน) โดย เอากุสต์ เครอนิค (August Krönig) ในปี ค.ศ. 1856 และ รูด็อล์ฟ เคลาซีอุส ในปี ค.ศ. 1857

สมการ

ภาพแสดงการชนกันของโมเลกุลภายในภาชนะปิด (ถังโพรเพน) (ขวา) ลูกศรแทนการเคลื่อนที่และการชนกันแบบไร้แบบแผนของโมเลกุลเหล่านี้ ความดันและอุณหภูมิแปรผันซึ่งกันและกันโดยตรง: เมื่ออุณหภูมิสูงขึ้น ความดันของโพรเพนจะเพิ่มขึ้นด้วยสัดส่วนเดียวกัน ด้วยเหตุนี้ ถังจะต้องสามารถทนแรงดันของแก๊สที่เพิ่มขึ้นในวันที่อากาศร้อนได้

สภาวะ (state function) ของแก๊สปริมาณหนึ่งถูกกำหนดโดยความดัน, ปริมาตร และอุณหภูมิ สมการรูปแบบปัจจุบันแสดงความสัมพันธ์เหล่านี้เป็นสองรูปแบบอย่างง่าย อุณหภูมิในสมการของสภาวะเป็นอุณหภูมิสัมบูรณ์ซึ่งมีหน่วย SI เป็นเคลวิน

รูปแบบสามัญ

รูปแบบที่พบได้บ่อยที่สุด คือ:

$pV=nRT=n{k}_{\text{B}}{N}_{\text{A}}T$

โดย:

• $p$ คือ ความดันของแก๊ส
• $V$ คือ ปริมาตรของแก๊ส
• $n$ คือ ปริมาณของสสารของแก๊ส (หรือจำนวนโมล)
• $R$ คือ ค่าคงตัวของแก๊สอุดมคติหรือสากลซึ่งเท่ากับผลคูณของค่าคงตัวบ็อลทซ์มันกับค่าคงตัวอาโวกาโดร
• $k_{\text{B}}$ คือ ค่าคงตัวบ็อลทซ์มัน
• $N_A$ คือ ค่าคงตัวอาโวกาโดร
• $T$ คือ อุณหภูมิสัมบูรณ์ของแก๊ส

ในหน่วย SI p ถูกวัดเป็นปาสกาล V ถูกวัดเป็นลูกบาศก์เมตร n ถูกวัดเป็นโมล และ T ถูกวัดเป็นเคลวิน (มาตราวัดเคลวินคือมาตราวัดเซลเซียสที่ถูกเลื่อนซึ่งอุณหภูมิที่ต่ำที่สุด 0.00 K = −273.15 °C) R มีค่าเท่ากับ 8.314 J/(K·mol) ≈ 2 cal/(K·mol) หรือ 0.0821 l·atm/(mol·K)

รูปแบบโมลาร์

เราสามารถระบุปริมาณแก๊สที่มีอยู่ได้จากมวลแทนปริมาณทางเคมีได้ ดังนั้นจึงมีประโยชน์หากเรามีกฎของแก๊สอุดมคติอีกรูปแบบหนึ่ง ปริมาณทางเคมี (n) (หน่วยเป็นโมล) เท่ากับมวลรวมของแก๊ส (m) (หน่วยเป็นกิโลกรัม) หารด้วยมวลโมลาร์ (molar mass) (M) (หน่วยเป็นกิโลกรัมต่อโมล):

$n=\frac{m}{M}$

เมื่อแทน n ด้วย m/M แล้วใส่ความหนาแน่น ρ = m/V ลงไปในสมการ เราจะได้:

$pV=\frac{m}{M}RT$

$p=\frac{m}{V}\frac{RT}{M}$

$p=\rho \frac{R}{M}T$

ให้นิยามค่าคงตัวของแก๊สจำเพาะ R_specific(r) เป็นอัตราส่วน R/M

$p=\rho R_{\text{specific}}T$

กฎของแก๊สอุดมคติรูปแบบนี้มีประโยชน์อย่างมากมาก เพราะสามารถเชื่อมโยงความดัน ความหนาแน่น และอุณหภูมิเข้าด้วยกันในสูตรที่เป็นเอกลักษณ์ซึ่งไม่พึ่งพาปริมาณของแก๊สที่เราพิจารณา กฎนี้สามารถเขียนเป็นอีกแบบได้โดยใช้ค่าปริมาตรจำเพาะ v ซึ่งเป็นส่วนกลับของความหนาแน่น:

$pv=R_{\text{specific}}T$

ในการใช้งานทางวิศวกรรมและอุตุนิยมวิทยา ค่าคงตัวของแก๊ส จำเพาะ มักถูกแทนด้วยสัญลักษณ์ R และค่าคงตัวของแก๊ส สากล จะใช้สัญลักษณ์ต่างจากเดิมเป็น $\overline{R}$ หรือ $R^{*}$ เพื่อแยกแยะทั้งสองค่าจากกัน อย่างไรก็ตาม บริบทและ/หรือหน่วยของค่าคงตัวของแก๊สจะเป็นตัวบอกให้กระจ่างเองว่าสัญลักษณ์นั้นแทนค่าคงตัวของแก๊สแบบจำเพาะหรือสากล

กลศาสตร์สถิติ

ในกลศาสตร์สถิติ (statistical mechanics) เราสามารถอนุพัทธ์หาสมการเชิงโมเลกุลได้จาก $p$ ในสมการแรก

โดย แม่แบบ:Math คือ ความดันสัมบูรณ์ของแก๊ส, แม่แบบ:Math คือ ความหนาแน่นเชิงจำนวนของโมเลกุล (กำหนดเป็นอัตราส่วน แม่แบบ:Math = แม่แบบ:Math ซึ่งต่างจากรูปสมการก่อนที่ แม่แบบ:Math เป็น จำนวนโมล), แม่แบบ:Math คือ อุณหภูมิทางอุณหพลศาสตร์ และ แม่แบบ:Math คือ ค่าคงตัวบ็อลทซ์มันซึ่งแสดงความสัมพันธ์ระหว่างพลังงานและอุณหภูมิ กำหนดว่า:

$k_{\text{B}}=\frac{R}{N_{\text{A}}}$

โดย แม่แบบ:Math คือ ค่าคงตัวอาโวกาโดร

จากนี่เราพบว่าแก๊สมวล แม่แบบ:Math มีมวลอนุภาคเฉลี่ยเท่ากับ แม่แบบ:Math คูณค่าคงตัวมวลอะตอม แม่แบบ:Math (หรือเท่ากับ แม่แบบ:Math u) จำนวนของโมเลกุลเท่ากับ:

$N=\frac{m}{\mu m_{\text{u}}}$

เนื่องจาก แม่แบบ:Math เราจึงสามารถเขียนกฎของแก๊สอุดมคติอีกแบบได้เป็น

$P=\frac{1}{V}N{k}_{\text{B}}T=\frac{1}{V}\frac{m}{\mu m_{\text{u}}}{k}_{\text{B}}T=\frac{k_{\text{B}}}{\mu m_{\text{u}}}\rho T$

ในหน่วย SI แม่แบบ:Math มีหน่วยเป็นปาสกาล, แม่แบบ:Math มีหน่วยเป็นลูกบาศก์เมตร, แม่แบบ:Math มีหน่วยเป็นเคลวิน และ แม่แบบ:Math

กฎรวมของแก๊ส

นำกฎของชาร์ล กฎของบอยล์ และกฎของแก-ลูว์ซักมารวมกันแล้วได้ กฎรวมของแก๊ส ซึ่งมีรูปแบบการใช้งานแบบเดียวกับกฎของแก๊สอุดมคติ หากแต่ไม่ระบุจำนวนโมลของแก็สและสมมุติว่าอัตราส่วน $PV$ ต่อ $T$ เป็นค่าคงตัว ($nR=k$):

$\frac{PV}{T}=k,$

โดย $P$ คือ ความดันของแก๊ส, $V$ คือ ปริมาตรของแก๊ส, $T$ คือ อุณหภูมิสัมบูรณ์ของแก๊ส และ $k$ เป็นค่าคงตัว เมื่อเราต้องการเปรียบเทียบสสารเดียวกันภายใต้สภาวะที่ต่างกันสองสภาวะ สามารถเขียนกฎนี้ได้เป็น

$\frac{P_1{V}_1}{T_1}=\frac{P_2{V}_2}{T_2}$

พลังงานซึ่งสัมพันธ์กับแก๊ส

ตามสมมติฐานจากทฤษฎีจลน์ของแก๊ส เราสามารถสมมุติได้ว่าโมเลกุลของแก๊สอุดมคตินั้นไม่มีแรงดึงดูดระหว่างโมเลกุล หรือพูดอีกแบบคือไม่มีพลังงานศักย์ พลังงานทั้งหมดที่แก๊สมีจึงเป็นเพียงพลังงานจลน์ของแก๊สแต่ละโมเลกุล

$E=\frac{3}{2}nRT$

คือสูตรสำหรับพลังงานจลน์ของแก็สอะตอมเดี่ยวจำนวน n โมลซึ่งมีองศาเสรี 3 องศา; x, y, z

พลังงานของแก๊ส	นิพจน์ทางคณิตศาสตร์
พลังงานซึ่งสัมพันธ์กับแก๊สอะตอมเดี่ยวจำนวนหนึ่งโมล	$E=\frac{3}{2}RT$
พลังงานซึ่งสัมพันธ์กับแก๊สอะตอมเดี่ยวมวลหนึ่งกรัม	$E=\frac{3}{2}rT$
พลังงานซึ่งสัมพันธ์กับแก๊สอะตอมเดี่ยวจำนวนหนึ่งโมเลกุล (หรือหนึ่งอะตอม)	$E=\frac{3}{2}{k}_{B}T$

การประยุกต์ใช้ในกระบวนการทางอุณหพลศาสตร์

ในตารางด้านล่าง สมการของแก๊สอุดมคติถูกทำให้ง่ายลงสำหรับการนำไปใช้กับกระบวนการเฉพาะต่าง ๆ และทำให้สามารถแก้ปัญหาด้วยวิธีเชิงตัวเลขง่ายยิ่งขึ้น

กระบวนการทางอุณหพลศาสตร์ (thermodynamic process) มีนิยามเป็นระบบซึ่งเคลื่อนจากสภาวะที่ 1 ไปสู่สภาวะที่ 2 โดยเลขซึ่งบอกสภาวะแทนด้วยตัวห้อย โดยกระบวนการพื้นฐานถูกแบ่งออกเป็นแต่ละชนิดตามคุณสมบัติของแก๊สที่ถูกตรึงให้คงที่ไว้ตลอดกระบวนการ (P, V, T, S หรือ H) ดังที่แสดงในสดมภ์แรกของตาราง

จะต้องมีการระบุ (ไม่ว่าโดยตรงหรือโดยอ้อม) หนึ่งในอัตราส่วนระหว่างคุณสมบัติ (ซึ่งมีการจัดรายการไว้ในสดมภ์ที่ชื่อว่า "อัตราส่วนที่รู้จัก") เพื่อระบุขอบเขตของกระบวนการทางอุณหพลศาสตร์ชนิดหนึ่ง และคุณสมบัติซึ่งปรากฎอยู่ในอัตราส่วนจะต้องต่างจากคุณสมบัติที่คงที่ (ไม่เช่นนั้นแล้วอัตราส่วนก็จะเป็นเอกภาพ และเราจะไม่มีข้อมูลมากพอที่จะสามารถทำให้สมการง่ายลงได้)

ส่วนในสามสดมภ์สุดท้าย เราสามารถหาค่าของคุณสมบัติ (p, V หรือ T) ของสภาวะที่ 2 ได้จากการนำค่าของคุณสมบัติเหล่านั้นในสภาวะที่ 1 มาคำนวณในสมการซึ่งถูกจัดไว้อยู่ในรายการ

กระบวนการ	ค่าที่คงตัว	อัตราส่วนหรือผลต่างที่รู้จัก	p2	V2	T2
กระบวนการความดันคงที่ (Isobaric process)	ความดัน	V2/V1	p2 = p1	V2 = V1(V2/V1)	T2 = T1(V2/V1)
		T2/T1	p2 = p1	V2 = V1(T2/T1)	T2 = T1(T2/T1)
กระบวนการปริมาตรคงที่ (Isochoric process) (Isovolumetric process) (Isometric process)	ปริมาตร	p2/p1	p2 = p1(p2/p1)	V2 = V1	T2 = T1(p2/p1)
		T2/T1	p2 = p1(T2/T1)	V2 = V1	T2 = T1(T2/T1)
กระบวนการอุณหภูมิคงที่ (Isothermal process)	อุณหภูมิ	p2/p1	p2 = p1(p2/p1)	V2 = V1/(p2/p1)	T2 = T1
		V2/V1	p2 = p1/(V2/V1)	V2 = V1(V2/V1)	T2 = T1
กระบวนการเอนโทรปีคงที่ (Isentropic process) (กระบวนการความร้อนคงที่ที่ผันกลับได้)	เอนโทรปีแม่แบบ:Ref label	p2/p1	p2 = p1(p2/p1)	V2 = V1(p2/p1)(−1/γ)	T2 = T1(p2/p1)(γ − 1)/γ
		V2/V1	p2 = p1(V2/V1)−γ	V2 = V1(V2/V1)	T2 = T1(V2/V1)(1 − γ)
		T2/T1	p2 = p1(T2/T1)γ/(γ − 1)	V2 = V1(T2/T1)1/(1 − γ)	T2 = T1(T2/T1)
กระบวนการโพลีทรอปิก (Polytropic process)	P Vn	p2/p1	p2 = p1(p2/p1)	V2 = V1(p2/p1)(-1/n)	T2 = T1(p2/p1)(n − 1)/n
		V2/V1	p2 = p1(V2/V1)−n	V2 = V1(V2/V1)	T2 = T1(V2/V1)(1 − n)
		T2/T1	p2 = p1(T2/T1)n/(n − 1)	V2 = V1(T2/T1)1/(1 − n)	T2 = T1(T2/T1)
กระบวนการเอนทาลปีคงที่ (Isenthalpic process) (กระบวนการความร้อนคงที่ที่ผันกลับไม่ได้)	เอนทาลปีแม่แบบ:Ref label	p2 − p1	p2 = p1 + (p2 − p1)		T2 = T1 + μJT(p2 − p1)
		T2 − T1	p2 = p1 + (T2 − T1)/μJT		T2 = T1 + (T2 − T1)

แม่แบบ:Note label a. ในกระบวนการเอนโทรปีคงที่ เอนโทรปี (S) ของระบบมีค่าคงที่ และ p₁ V₁^γ = p₂ V₂^γ ภายใต้เงื่อนไขนี้ โดย γ คืออัตราส่วนความร้อนจำเพาะ (heat capacity ratio) ซึ่งในแก๊สสมบูรณ์แบบทางพลังงาน (calorically perfect gas) มีค่าคงที่ ค่าของ γ ที่ปกติใช้กับแก๊สสองอะตอม (diatomic gas) เช่นแก๊สไนโตรเจน (N₂) และแก๊สออกซิเจน (O₂) (และอากาศ ซึ่งประกอบไปด้วยแก๊สสองอะตอม 99%) มีค่าเท่ากับ 1.4 ส่วนค่าที่ใช้กับแก๊สอะตอมเดี่ยวเช่นแก๊สมีสกุล ฮีเลียม (He) และอาร์กอน (Ar) มีค่าเท่ากับ 1.6 ค่า γ ในเครื่องยนต์เผาไหม้ภายในมีค่าระหว่าง 1.35 และ 1.15 ซึ่งขึ้นกับองค์ประกอบของแก๊สและอุณหภูมิ

แม่แบบ:Note label b. ในกระบวนการเอนทาลปีคงที่ เอนทาลปี (H) ของระบบมีค่าคงที่ ในบริบทของการขยายตัวอิสระ (free expansion) ของแก๊สอุดมคติ อุณหภูมิมีค่าคงที่และโมเลกุลไม่มีปฏิกิริยาระหว่างกัน กลับกันในแก๊สจริงนั้น โมเลกุลมีปฏิกิริยาระหว่างกันผ่านการดึงดูดหรือผลักไสขึ้นกับความดันและอุณหภูมิ และสามารถร้อนหรือเย็นลงได้ นี่เป็นที่รู้จักว่าปรากฏการณ์จูล-ทอมสัน (Joule-Thomson effect) สำหรับการอ้างอิง สัมประสิทธิ์จูล-ทอมสัน μ_JT สำหรับอากาศที่อุณหภูมิห้อง ณ ระดับน้ำทะเลเท่ากับ 0.22 °C/bar

การเบี่ยงเบนจากพฤติกรรมในอุดมคติของแก๊สจริง

สมการของสภาวะที่กำหนดมานี้ (PV=nRT) สามารถนำไปใช้กับแก๊สอุดมคติหรือนำไปใช้เพื่อประมาณพฤติกรรมของแก๊สจริงซึ่งมีความคล้ายกับแก๊สอุดมคติพอสมควรได้เท่านั้น ความจริงแล้ว สมการของสภาวะสมการนี้มีรูปแบบอยู่หลายรูปแบบ กฎของแก๊สอุดมคติไม่สนใจขนาดโมเลกุล (molecular size) และแรงดึงดูดระหว่างโมเลกุล (inter molecular attraction) จึงสามารถนำไปใช้ได้อย่างแม่นยำที่สุดกับแก๊สอะตอมเดี่ยว (monatomic) ที่อุณหภูมิสูงและความดันต่ำ ยิ่งความหนาแน่นลดลงหรือยิ่งปริมาตรสูงขึ้นและความดันต่ำลง ความสำคัญของขนาดโมเลกุลก็ยิ่งลดลงเช่นเดียวกัน เพราะระยะทางความห่างระหว่างโมเลกุลโดยเฉลี่ยจะมีค่าสูงกว่าขนาดของโมเลกุลอย่างมาก และยิ่งพลังงานจลน์ทางความร้อนสูงขึ้นหรือยิ่งอุณหภูมิสูงขึ้น ความสำคัญของแรงดึงดูดระหว่างโมเลกุลก็ยิ่งลดลงโดยสัมพัทธ์ สมการของสภาวะที่มีรายละเอียดสูงกว่า เช่น สมการวานเดอร์วาลส์ (van der Waals equation) จะมีการแก้ไขการเบี่ยงเบนจากอุดมคติซึ่งเกิดจากขนาดของโมเลกุลและแรงระหว่างโมเลกุล

สมบัติตกค้าง (residual property (physics)) มีนิยามเป็นความแตกต่างระหว่างสมบัติของแก๊สจริง (real gas) และสมบัติของแก๊สอุดมคติภายใต้ความดัน อุณหภูมิ และองค์ประกอบเดียวกัน

การอนุพัทธ์

เชิงประจักษ์

กฎเชิงประจักษ์ซึ่งนำไปสู่การอนุพัทธ์กฎของแก๊สอุดมคติถูกค้นพบผ่านการทดลอง โดยใช้การเปลี่ยนตัวแปรสภาวะของแก๊สเพียงสองอย่างและตรึงตัวแปรที่เหลือให้คงที่

กฎของแก๊สทั้งหมดที่สามารถค้นพบได้ด้วยการจัดเตรียมการทดลองแบบนี้มี:

$PV=C_1$ หรือ $P_1{V}_1=P_2{V}_2$ (1) เรียกว่ากฏของบอยล์

$\frac{V}{T}=C_2$ หรือ $\frac{V_1}{T_1}=\frac{V_2}{T_2}$ (2) เรียกว่ากฎของชาร์ล

$\frac{V}{N}=C_3$ หรือ $\frac{V_1}{N_1}=\frac{V_2}{N_2}$ (3) เรียกว่ากฎของอาโวกาโดร

$\frac{P}{T}=C_4$ หรือ $\frac{P_1}{T_1}=\frac{P_2}{T_2}$ (4) เรียกว่ากฎของแก-ลูว์ซัก

$NT=C_5$ หรือ $N_1{T}_1=N_2{T}_2$ (5)

$\frac{P}{N}=C_6$ หรือ $\frac{P_1}{N_1}=\frac{P_2}{N_2}$ (6)

ความสัมพันธ์ระหว่างกฏของบอยล์, กฎของชาร์ล, กฎของอาโวกาโดร, กฎของแก-ลูว์ซัก, กฎรวมของแก๊ส และกฎของแก๊สอุดมคติ กับค่าคงตัวบ็อลทซ์มัน แม่แบบ:Nowrap (สมบัติทางกายภาพที่วงไว้เป็นตัวแปร ในขณะที่สมบัติซึ่งไม่ได้วงไว้ จะถูกตรึงให้คงที่ในกฎแต่ละกฎ)

โดย "P" แทนความดัน, "V" แทนปริมาตร, "N" แทนจำนวนอนุภาคของแก๊ส และ "T" แทนอุณหภูมิ โดย $C_1,C_2,C_3,C_4,C_5,C_6$ ไม่ใช่ค่าคงตัวของจริง แต่เป็นค่าคงตัวในบริบทนี้ เพราะแต่ละสมการต้องการตัวแปรที่ระบุไว้อย่างชัดเจนให้เปลี่ยนเท่านั้น

เราไม่จำเป็นต้องรู้กฎของแก๊สทั้งหกสูตรเพื่ออนุพัทธ์กฎของแก๊สอุดมคติ เพียงรู้แค่สามกฎเราจะสามารถอนุพัทธ์กฎที่เหลือได้ และเราต้องรู้แค่สี่กฎเพื่อที่จะสามารถอนุพัทธ์กฎของแก๊สอุดมคติได้

ในเมื่อสูตรแต่ละสูตรจะเป็นจริงก็ต่อเมื่อตัวแปรสภาวะที่อยู่ในสูตรเท่านั้นที่เปลี่ยนแปลงในขณะที่ตัวแปรที่เหลือมีค่าคงที่ เราไม่สามารถใช้พีชคณิตเพื่อรวมสูตรโดยตรงได้ เราต้องพิจารณาถึงการทดลองของบอยล์ว่าเขาทำการทดลองโดยตรึงค่า N และ T ไว้ให้คงที่

เมื่อคำนึงถึงสิ่งนี้ เราจำเป็นต้องจินตนาการว่าแก๊สเปลี่ยนสถาวะผ่านกระบวนการทีละกระบวนการเพื่อให้อนุพัทธ์ได้อย่างถูกต้อง การอนุพัทธ์ซึ่งใช้สูตรสี่สูตรเป็นดังนี้:

ในตอนแรก แก๊สมีพารามิเตอร์ $P_1,V_1,N_1,T_1$

ให้เริ่มเปลี่ยนเฉพาะความดันและปริมาตรตามกฎของบอยล์ แล้ว:

$P_1{V}_1=P_2{V}_2$ (7) เมื่อจบกระบวนการนี้ แก๊สจะมีพารามิเตอร์เท่ากับ $P_2,V_2,N_1,T_1$

จากนั้นใช้สมการที่ (5) เพื่อเปลี่ยนจำนวนอนุภาคและอุณหภูมิของแก๊ส

$N_1{T}_1=N_2{T}_2$ (8) เมื่อจบกระบวนการนี้ แก๊สจะมีพารามิเตอร์เท่ากับ $P_2,V_2,N_2,T_2$

จากนั้นใช้สมการที่ (6) เพื่อเปลี่ยนความดันและจำนวนอนุภาค

$\frac{P_2}{N_2}=\frac{P_3}{N_3}$ (9) เมื่อจบกระบวนการนี้ แก๊สจะมีพารามิเตอร์เท่ากับ $P_3,V_2,N_3,T_2$

จากนั้นใช้กฎของชาร์ลเพื่อเปลี่ยนปริมาตรและอุณหภูมิของแก๊ส

$\frac{V_2}{T_2}=\frac{V_3}{T_3}$ (10) เมื่อจบกระบวนการนี้ แก๊สจะมีพารามิเตอร์เท่ากับ $P_3,V_3,N_3,T_3$

จากนั้นใช้พีชคณิตรวมสมการที่ (7), (8), (9) และ (10) จะได้:

$\frac{P_1{V}_1}{N_1{T}_1}=\frac{P_3{V}_3}{N_3{T}_3}$ หรือ $\frac{PV}{NT}=K_B$ โดย $K_B$ แทนค่าคงตัวบ็อลทซ์มัน

ในทางเดียวกัน ในเมื่อ $nR=N{K}_B$ โดย "n" คือจำนวนโมลของแก๊ส และ "R" คือค่าคงตัวของแก๊สสากล เราจะได้:

$PV=nRT,$ ซึ่งเป็นที่รู้จักในชื่อว่ากฎของแก๊สอุดมคติ

หากเราทำการทดลองและพบสูตรเพียงสามสูตรจากทั้งหกสูตร เราสามารถอนุพัทธ์สูตรที่เหลือได้ผ่านวิธีการที่เขียนอธิบายไว้ด้านบน แต่เพราะแต่ละสมการมีตัวแปรแค่สองตัวเท่านั้น เราไม่สามารถใช้สูตรสามสูตรสูตรใดก็ได้ เช่นหากเรามีสมการที่ (1), (2) และ (4) เราไม่สามารถอนุพัทธ์สมการอื่นได้ เพราะการรวมสมการสองสมการใด ๆ จะให้ผลเป็นสมการอันที่สามที่เราเลือกมา แต่หากเรามีสมการที่ (1), (2) และ (3) เราจะสามารถหาสมการทั้งหกสมการได้โดยไม่จำเป็นต้องทำการทดลองอื่นอีก เพราะการรวมสมการที่ (1) และ (2) จะให้ผลเป็นสมการที่ (4), (1) และ (3) จะได้สมการที่ (6), (4) และ (6) หรือ (2) และ (3) จะได้สมการที่ (5) ตามที่มีการอธิบายให้เห็นเป็นรูปภาพที่แสดงความสัมพันธ์ดังต่อไปนี้:

ความสัมพันธ์ระหว่างกฎของแก๊สทั้งหกข้อ

โดยเลขแต่ละตัวแทนกฎของแก๊สตามที่เรียงเลขที่ไว้ด้านบน

หากเราทำตามวิธีการด้านบนกับกฎสองกฎจากเลขที่อยู่บนมุมสองมุมจากทั้งสามมุมของสามเหลี่ยมที่มีเลข "O" อยู่ภายใน เราจะได้ผลออกมาเป็นกฎตามเลขที่ปรากฏบนมุมที่สาม

ตัวอย่างเช่น:

เปลี่ยนแค่ความดันและปริมาตรก่อน: $P_1{V}_1=P_2{V}_2$ (1´)

จากนั้นเปลี่ยนแค่ปริมาตรและอุณหภูมิ: $\frac{V_2}{T_1}=\frac{V_3}{T_2}$ (2´)

และในเมื่อเราสามารถให้ $V_3$ แทนค่าใดก็ได้ เราจะให้ $V_1=V_3$ และสมการที่ (2´) จะกลายเป็น: $\frac{V_2}{T_1}=\frac{V_1}{T_2}$(3´)

การรวมสมการที่ (1´) และ (3´) จะได้ผลเป็น $\frac{P_1}{T_1}=\frac{P_2}{T_2}$ ซึ่งก็คือสมการที่ (4) โดยเราไม่เคยรู้จักสมการนี้มาก่อนจนกระทั่งเราได้อนุพัทธ์มันออกมา

เชิงทฤษฎี

ทฤษฎีจลน์

เราสามารถอนุพัทธ์กฎของแก๊สอุดมคติได้จากหลักการแรก (first principle) โดยใช้ทฤษฎีจลน์ของแก๊สซึ่งมีสมมติฐานที่ทำให้ง่ายลงหลายข้อ เช่นการสมมติว่าโมเลกุลหรืออะตอมของแก๊สเป็นมวลจุดหรือมีมวลแต่มีปริมาตรที่น้อยจนไม่มีนัยสำคัญ และชนกับผนังของภาชนะและชนกันอย่างยืดหยุ่นเท่านั้น โดยอนุรักษ์โมเมนตัมเชิงเส้นและพลังงานจลน์

สมมติฐานพื้นฐานของทฤษฎีจลน์ของแก๊สบอกเป็นนัยว่า

$PV=\frac{1}{3}Nm{v}_{\text{rms}}^2$

จากนั้น ตามการกระจายตัวแบบแมกซ์เวลล์-บ็อลทซ์มัน (Maxwell-Boltzmann distribution) โมเลกุลส่วนหนึ่งที่มีอัตราเร็วอยู่ในช่วง $v$ ถึง $v+dv$ เท่ากับ $f(v)dv$ โดย

$f(v)=4\pi {\left(\frac{m}{2\pi kT}\right)}^{\frac{3}{2}}{v}^2{e}^{-\frac{m{v}^2}{2kT}}$

และ $k$ คือค่าคงตัวบ็อลทซ์มัน ค่าเฉลี่ยกำลังสองหาได้จากการคำนวณดังนี้

$v_{\text{rms}}^2=\underset{0}{\overset{\mathrm{\infty }}{\int }}{v}^{2}f(v)dv=4\pi {\left(\frac{m}{2\pi kT}\right)}^{\frac{3}{2}}\underset{0}{\overset{\mathrm{\infty }}{\int }}{v}^4{e}^{-\frac{m{v}^2}{2kT}}dv$

ด้วยสูตรของปริพันธ์

$\underset{0}{\overset{\mathrm{\infty }}{\int }}{x}^{2n}{e}^{-\frac{x^2}{a^2}}dx=\sqrt{\pi }\frac{(2n)!}{n!}{\left(\frac{a}{2}\right)}^{2n+1},$

เราจึงได้

$v_{\text{rms}}^2=4\pi {\left(\frac{m}{2\pi kT}\right)}^{\frac{3}{2}}\sqrt{\pi }\frac{4!}{2!}{\left(\frac{\sqrt{\frac{2kT}{m}}}{2}\right)}^5=\frac{3kT}{m},$

และจากนั้น เราก็จะได้กฎของแก๊สอุดมคติ:

$PV=\frac{1}{3}Nm\left(\frac{3kT}{m}\right)=NkT$

กลศาสตร์สถิติ

ให้ q = (q_x, q_y, q_z) และ p = (p_x, p_y, p_z) แสดงถึงเวกเตอร์ตำแหน่งและเวกเตอร์โมเมนตัมของอนุภาคแก๊สอุดมคติตามลำดับ ให้ F แสดงถึงแรงสุทธิที่กระทำบนอนุภาคนั้น แล้วพลังงานจลน์เฉลี่ยกับเวลาของอนุภาคเท่ากับ:

$\begin{array}{cc}⟨𝐪\cdot 𝐅⟩& =⟨q_x\frac{d{p}_x}{dt}⟩+⟨q_y\frac{d{p}_y}{dt}⟩+⟨q_z\frac{d{p}_z}{dt}⟩\\ & =-⟨q_x\frac{\partial H}{\partial q_x}⟩-⟨q_y\frac{\partial H}{\partial q_y}⟩-⟨q_z\frac{\partial H}{\partial q_z}⟩=-3k_{B}T,\end{array}$

โดยสมการแรกคือกฎข้อที่สองของนิวตัน บรรทัดที่สองใช้สมการของแฮมิลตันและทฤษฎีบทการแบ่งเท่า (equipartition theorem) ผลบวกรวมทั้งระบบของอนุภาค N อนุภาคเท่ากับ

$3N{k}_{B}T=-⟨\sum _{k=1}^N{𝐪}_k\cdot {𝐅}_k⟩$

ตามกฎข้อที่สามของนิวตันและสมมติฐานของแก๊สอุดมคติ แรงสุทธิที่กระทำบนระบบคือแรงที่ผนังของภาชนะกระทำ และแรงนี้ถูกกำหนดโดยความดัน P ของแก๊ส ดังนั้น

$-⟨\sum _{k=1}^N{𝐪}_k\cdot {𝐅}_k⟩=P{\oint }_{\mathrm{s}\mathrm{u}\mathrm{r}\mathrm{f}\mathrm{a}\mathrm{c}\mathrm{e}}𝐪\cdot d𝐒,$

โดย dS คือองค์ประกอบพื้นที่ขนาดกณิกนันต์รอบผนังของภาชนะ ในเมื่อไดเวอร์เจนซ์ (divergence) หรือความลู่ออกของเวกเตอร์ตำแหน่ง q เท่ากับ

$\mathrm{\nabla }\cdot 𝐪=\frac{\partial q_x}{\partial q_x}+\frac{\partial q_y}{\partial q_y}+\frac{\partial q_z}{\partial q_z}=3,$

ทฤษฎีบทไดเวอร์เจนซ์ (divergence theorem) บอกเป็นนัยว่า

$P{\oint }_{\mathrm{s}\mathrm{u}\mathrm{r}\mathrm{f}\mathrm{a}\mathrm{c}\mathrm{e}}𝐪\cdot d𝐒=P\underset{\mathrm{v}\mathrm{o}\mathrm{l}\mathrm{u}\mathrm{m}\mathrm{e}}{\int }(\mathrm{\nabla }\cdot 𝐪)dV=3PV,$

โดย dV คือปริมาตรขนาดกณิกนันต์ภายในภาชนะ และ V คือปริมาตรทั้งหมดของภาชนะ

เมื่อนำสมการทั้งหมดมารวมกัน จะได้ผลเป็น

$3N{k}_{B}T=-⟨\sum _{k=1}^N{𝐪}_k\cdot {𝐅}_k⟩=3PV,$

ซึ่งแสดงถึงกฎของแก๊สอุดมคติของอนุภาค N อนุภาค:

$PV=N{k}_{B}T=nRT,$

โดย n = N/N_A คือจำนวนโมลของแก๊ส และ R = N_Ak_B คือค่าคงตัวของแก๊ส

ในมิติอื่น

ความดันของแก๊สอุดมคติในระบบ d มิติเท่ากับ:

$P^{(d)}=\frac{N{k}_{B}T}{L^d},$

โดย $L^d$ คือปริมาตรของขอบเขต d มิติที่มีแก๊สอยู่ สังเกตว่ามิติ (หรือหน่วย) ของความดันเปลี่ยนตามมิติที่เปลี่ยนไป

ดูเพิ่ม

• แม่แบบ:Annotated link (Van der Waals equation)
• แม่แบบ:Annotated link
• แม่แบบ:Annotated link (Partition function (statistical mechanics))
• แม่แบบ:Annotated link (Dynamic pressure)
• แม่แบบ:Annotated link (Internal pressure)

แหล่งข้อมูลอื่น

• แม่แบบ:Cite web
• Configuration integral (statistical mechanics) where an alternative statistical mechanics derivation of the ideal-gas law, using the relationship between the Helmholtz free energy and the partition function, but without using the equipartition theorem, is provided. Vu-Quoc, L., Configuration integral (statistical mechanics), 2008. this wiki site is down; see this article in the web archive on 2012 April 28.
• Gas equations in detail
• แม่แบบ:Cite book

แม่แบบ:แนวคิดเรื่องโมล