มุมชั่วโมง

มุมชั่วโมงแสดงด้วยลูกศรสีส้มบนระนาบเส้นศูนย์สูตรท้องฟ้า

มุมชั่วโมง (แม่แบบ:Langx) เป็นศัพท์ทางดาราศาสตร์ มุมชั่วโมงของเทห์ฟากฟ้าหมายถึงความแตกต่างระหว่างไรต์แอสเซนชันของเทห์ฟากฟ้า กับเวลาดาราคติในทางดาราศาสตร์และการเดินเรือดาราศาสตร์ มุมชั่วโมงเป็นหนึ่งในพิกัดที่ใช้ใน ระบบพิกัดศูนย์สูตร เพื่อระบุทิศทางของจุดบนทรงกลมท้องฟ้า มุมชั่วโมงของจุดบนทรงกลมท้องฟ้าคือมุมระหว่างระนาบสองระนาบ: ระนาบหนึ่งคือระนาบที่ประกอบด้วยแกนหมุนของโลกและจุดจอมฟ้า (ระนาบเมริเดียน) และอีกระนาบหนึ่งคือระนาบที่ประกอบด้วยแกนหมุนของโลกกับจุดนั้น

มุมชั่วโมงถูกกำหนดโดยเส้นเมริเดียนโดยเป็นลบทางด้านตะวันออกของเส้นเมอริเดียน และเป็นบวกทางด้านตะวันตกของเส้นเมริเดียน หรือนับจากทางตะวันตกไปเรื่อย ๆ เป็นบวกจนถึง 360 องศา วิธีการแปลงมุมชั่วโมงและลองจิจูดคือ 24^h = 360°

มุมชั่วโมงถูกนิยามในทางดาราศาสตร์เป็นระยะทางเชิงมุมจากเส้นเมริเดียนตามเส้นศูนย์สูตรท้องฟ้าถึงวงกลมใหญ่บนพื้นผิวทรงกลมที่วัตถุเป้าหมายผ่านขั้วของโลก ระยะทางเชิงมุมควรคำนวณจากทิศตะวันตก หน่วยที่ใช้อาจเป็นชั่วโมง องศา หรือ เรเดียน

ในด้านการเดินเรือดาราศาสตร์ ตามธรรมเนียมแล้วจะยึดตามเส้นเมริเดียนแรก เป็นมุมชั่วโมงเกรนิช (แม่แบบ:Lang) หรือเส้นเมอริเดียนท้องถิ่น เป็นมุมชั่วโมงท้องถิ่น (แม่แบบ:Lang) หรือคำนวณตามต้นยุคอ้างอิง เป็นมุมชั่วโมงดาราคติ (แม่แบบ:Lang)

มุมชั่วโมงใช้ร่วมกับเดคลิเนชันเพื่อกำหนดพิกัดของจุดบนทรงกลมท้องฟ้าในระบบพิกัดศูนย์สูตรอย่างเที่ยงตรง

ความสัมพันธ์ระหว่างมุมชั่วโมงกับไรต์แอสเซนชัน

มุมชั่วโมงท้องถิ่น $\mathrm{L}\mathrm{H}\mathrm{A}$ คำนวณได้โดย

$\mathrm{L}\mathrm{H}\mathrm{A}=\mathrm{L}\mathrm{S}\mathrm{T}-\alpha$

โดยที่ $\mathrm{L}\mathrm{S}\mathrm{T}$ คือเวลาดาราคติท้องถิ่น และ $\alpha$ คือไรต์แอสเซนชัน

หรืออาจคำนวณโดย

$\mathrm{L}\mathrm{H}\mathrm{A}=\mathrm{G}\mathrm{S}\mathrm{T}+{\lambda }_{\text{obs}}-\alpha$

โดยที่ $\mathrm{G}\mathrm{S}\mathrm{T}$ คือ เวลาดาราคติเกรนิช (แม่แบบ:Lang) หมายถึงเวลาดาราคติท้องถิ่นที่เกรนิช ส่วน ${\lambda }_{\text{obs}}$ คือลองจิจูดของผู้สังเกตการณ์ (นับจากเส้นเมริเดียนแรกโดยทิศตะวันออกเป็นค่าบวก)

ถ้ามุมชั่วโมงเป็นค่าลบ (−180° < $\mathrm{L}\mathrm{H}\mathrm{A}$ < 0°) แสดงว่าวัตถุกำลังเข้าใกล้เส้นเมริเดียน และมุมชั่วโมงเป็นบวก (0° < $\mathrm{L}\mathrm{H}\mathrm{A}$ < 180°) แสดงว่าวัตถุกำลังเคลื่อนออกจากเส้นเมริเดียน เมื่อมุมชั่วโมงเป็น 0 แสดงว่าวัตถุอยู่บนเส้นเมริเดียน

นอกจากนี้แล้ว มุมชั่วโมงและมุมไรต์แอสเซนชันมักจะวัดเป็นชั่วโมง นาที และวินาที โดยไม่ใช้ค่าติดลบ การหมุนครบรอบ $360^{\circ }$ เทียบเท่ากับ $24^h$ สามารถแปลงไปมากันได้