ดูต้นฉบับสำหรับ แคนเดลา

[[ไฟล์:Luminosity.png|thumb|right|400px|ฟังก์ชันความเข้มการส่องสว่างของการเห็นในเวลากลางวัน (เส้นสีดำ) และการเห็นในเวลากลางคืน<ref>[http://www.cvrl.org/database/text/lum/scvl.htm CIE Scotopic luminosity curve (1951)]</ref> (เส้นสีเขียว) แกนนอนเป็นความยาวคลื่นในหน่วย[[นาโนเมตร]]]]
[[ไฟล์:Spectrum4websiteEval.png|thumb|right|400px|]]

'''แคนเดลา''' ({{langx|en|candela}} สัญลักษณ์: '''cd''') หรือที่เรียกทั่วไปว่า '''แรงเทียน''' เป็น[[หน่วยฐานเอสไอ]]ของ[[ความเข้มของการส่องสว่าง]] ซึ่งหมายถึง[[กำลัง (ฟิสิกส์)|กำลัง]]ของแสงต่อ[[มุมตัน]] ([[ความเข้มของการแผ่รังสี]]) ที่ปล่อยออกมาจาก[[แหล่งกำเนิดแสง]]ในทิศทางเฉพาะ และถ่วงน้ำหนักโดย[[ฟังก์ชันการส่องสว่าง]]ซึ่งเป็นแบบจำลองมาตรฐานของความไวแสงของตามนุษย์ในแต่ละ[[ความยาวคลื่น]] 

คำว่า Candela มีที่มาจาก[[ภาษาละติน]] และยังเป็นคำที่ใช้ใน[[ภาษาสเปน]] และ[[ภาษาอิตาลี]] โดยมีความหมายว่า[[เทียนไข]] โดยหนึ่งแคนเดลามีขนาดประมาณหนึ่ง[[แรงเทียน]] (หรือ กำลังเทียน, Candle Power) ซึ่งใช้ประมาณความสว่างของเทียนหนึ่งเล่ม

== นิยาม ==

เช่นเดียวกับหน่วยฐานเอสไออื่นๆ แคนเดลามีนิยามเชิงปฏิบัติการ ตั้งแต่การประชุมมาตรวิทยาระหว่างประเทศครั้งที่ 16 ในปี 1979 หน่วยแคนแดลาได้รับการนิยามจากกระบวนการทางฟิสิกส์ที่ให้ความเข้มของการส่องสว่างขนาด 1 แคนเดลาดังนี้<ref>{{cite web
| title = Base unit definitions: Candela
| work = The NIST Reference on Constants, Units, and Uncertainty
| url = http://physics.nist.gov/cuu/Units/candela.html
| accessdate = September 27, 2010
 }}</ref>

<blockquote>
หนึ่งแคนเดลาเท่ากับความเข้มส่องสว่างในทิศที่กำหนดของแหล่งกำเนิดที่แผ่รังสีของแสงความถี่เดียวที่มีความถี่ 540×10<sup>12</sup> [[เฮิรตซ์]] และมีความเข้มของการแผ่รังสีในทิศทางนั้นเท่ากับ 1/683 [[วัตต์]]ต่อ[[สเตอเรเดียน]]
</blockquote>

ในนิยามได้อธิบายวิธีการสร้างแหล่งกำเนิดที่ให้แสงที่มีความเข้มของการส่องสว่างขนาด 1 แคนเดลา (ตามนิยาม) เพื่อให้ออกแบบเครื่องมือสอบเทียบ (calibrate) ที่สามารถตรวจวัดความเข้มความเข้มของการส่องสว่างได้

== คำอธิบาย ==

ความถี่ดังกล่าวเป็น[[แสง|ช่วงสเปกตรัมที่มองเห็น]]ใกล้แสง[[สีเขียว]] ซึ่งมีความยาวคลื่นประมาณ 555&nbsp;นาโนเมตร  
ความถี่นี้เป็นความถี่ที่ไวต่อ[[ตามนุษย์]]สูงสุดในเวลากลางวัน สำหรับแสงความถี่อื่น ๆ ต้องปล่อยแสงด้วยความเข้มที่สูงกว่านี้จึงจะรับรู้ความเข้มของการส่องสว่างที่เท่ากันได้ ความเข้มของการส่องสว่างสำหรับความยาวคลื่น <math>\lambda</math> 
สามารถคำนวณได้จาก

:<math>I_v (\lambda) = 683.002\,\overline{y} (\lambda) I (\lambda) </math>

เมื่อ 
: <math>I_v (\lambda) </math> เป็นความเข้มของการส่องสว่างในหน่วยแคนเดลา
: <math>I (\lambda) </math> เป็นความเข้มของการปลดปล่อยแสงในหน่วยวัตต์ต่อสเตอเรเดียน 
: <math>\overline{y} (\lambda) </math> เป็นฟังก์ชันการส่องสว่างมาตรฐาน ถ้ามีมากกว่าหนึ่งความยาวคลื่น (ซึ่งเป็นกรณีโดยทั่วไป) ต้องทำการรวมหรือหา[[ปริพันธ์]]บนช่วงความยาวคลื่นของสเปกตรัมดังกล่าวเพื่อหาความเข้มของการส่องสว่างทั้งหมด

ความเข้มการส่องสว่างของ[[เทียน]] 1 เล่มมีขนาดประมาณ 1 แคนเดลา ความเข้มการส่องสว่างของหลอดไส้ 100 [[วัตต์]]มีขนาดประมาณ 120 แคนเดลา<ref>{{cite web |url=http://www.wisegeek.com/what-is-a-candela.htm |title=What is a Candela? |work=WiseGeek |accessdate=August 24, 2008}}</ref>

== ต้นกำเนิด ==

ก่อนหน้าปี 1948 มาตรฐานของความเข้มของการส่องสว่างยังคงหลากหลายในแต่ละประเทศ นอกจากเปรียบเทียบ
กับแสงเทียนแล้ว ยังเปรียบเทียบแสงไฟที่เกิดจากการเผาเส้นใยเฉพาะอย่าง  หนึ่งในหน่วยวัดความเข้มของการส่องสว่าง
ที่เป็นที่รู้จักได้แก่ แรงเทียนในระบบมาตรฐานอังกฤษ หนึ่งแคนเดลาเท่ากับความสว่างที่เกิดมาจากเทียนที่ทำมาจาก
ไขปลาวาฬบริสุทธิ์น้ำหนักเศษหนึ่งส่วนหกปอนด์และเผาไหม้ในอัตรา 120 เกรนต่อชั่วโมง เยอรมนี ออสเตรีย และ สแกนดินาเวียใช้หน่วย hefnerkerze ซึ่งนำมาจากตะเกียงเฮฟเนอร์ (Hefner lamp)<ref>{{cite web |url=http://www.sizes.com/units/hefner.htm |title=Hefner unit, or Hefner candle |work=Sizes.com |date=30 May 2007 |accessdate=25 February 2009 |archive-date=2008-08-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080828203037/http://www.sizes.com/units/hefner.htm |url-status=dead }}</ref>

จากความต้องการการนิยามหน่วยความเข้มของการส่องสว่างที่ชัดเจนยิ่งขึ้น คณะกรรมาธิการระหว่างประเทศว่าด้วยความส่องสว่าง (International Commission on Illumination: CIE) และคณะกรรมการมาตรวิทยาสากล (CIPM) ได้เสนอ “แรงเทียนใหม่”  โดยใช้การส่องสว่างจาก[[วัตถุดำ|การแผ่รังสีของพลังค์]]จาก[[แพลทินัม]]แช่แข็ง และปรับค่าของหน่วยใหม่ให้ใกล้เคียงกับหน่วยแรงเทียนเดิม ในที่สุด CIPM ได้ตัดสินใจประกาศนิยามในปี 1946 ว่า
<blockquote> '''แรงเทียนใหม่''' นิยามมาจาก ความสว่างจากการแผ่รังสีในทุกๆ สเปกตรัม ณ จุดเยือกแข็งของแพลทินัมจะต้องเท่ากับ 60 แรงเทียนใหม่ต่อตารางเซนติเมตร<ref>{{cite book | title = The Metric System: The International System of Units (SI) | author = Barry N. Taylor | publisher = U. S. Department of Commerce | year = 1992 | isbn = 0941375749 | page = 18 | url = http://books.google.com/books?id=y2-BDaoBVnwC&pg=PA18&dq=%22value+of+the+new+candle+is+such+that+the+brightness+of+the+full+radiator%22&as_brr=3&ei=elatR_S1FofgswPvu430BQ&sig=yl2AU7A-R1O9e5ZuEzuLwekiM2E }} (NIST Special Publication 330, 1991 ed.) </ref></blockquote>

ในการประชุมมาตรวิทยาระหว่างประเทศครั้งที่ 9 ในปี 1948 ได้เปลี่ยนชื่อหน่วยนี้เป็น "แคนเดลา" ในการประชุมมาตรวิทยา
ระหว่างประเทศครั้งที่ 13 ปี 1947 ได้ยกเลิกคำว่า "แรงเทียนใหม่" และขยายนิยามหน่วยแคนเดลาเพิ่มเติมว่า การแช่แข็ง
แพลทินัมต้องทำในความดันบรรยากาศกลายเป็น
<blockquote>หนึ่งแคนเดลาเท่ากับความเข้มส่องสว่างในทิศที่กำหนดบนพื้นผิว 1/600&nbsp;000 ตารางเมตรของวัตถุดำ ณ จุดเยือกแข็งของแพลทินัมภายใต้ความดัน 101&nbsp;325 นิวตันต่อตารางเมตร<ref>13th CGPM Resolution 5, CR, 104 (1967), and ''Metrologia'', '''4''', 43–44 (1968).</ref></blockquote>

เนื่องจากความยุ่งยากในการสร้างตัวแผ่รังสีของพลังค์ในอุณหภูมิสูงและความเป็นไปได้จากมาตรรังสีวิทยา (Radiometry)
ในการประชุมมาตรวิทยาระหว่างประเทศครั้งที่ 16 ปี 1979 จึงได้เปลี่ยนนิยามของแคนเดลาไปเป็นนิยามในปัจจุบันในที่สุด
ค่าคงที่ 1/683 ในนิยามใหม่เป็นค่าที่เลือกมาเพื่อให้มีค่าใกล้เคียงกับ "แรงเทียนใหม่" ในนิยามเดิม ถึงแม้ว่าหน่วยแคนเดลาจะนิยามด้วย [[วินาที]] (หน่วยฐานเอสไอ) และวัตต์ (หน่วยอนุพันธ์เอสไอ) หน่วยแคนเดลาก็ยังคงเป็นหน่วยฐานเอสไอตามนิยาม<ref>{{cite web |url=http://www1.bipm.org/utils/en/pdf/SIApp2_cd_en.pdf |title=The photometric base unit – the candela |work=SI Brochure |date=7 September 2007|publisher=Bureau International des Poids et Mesures |format=pdf}}</ref>

== อ้างอิง ==
{{รายการอ้างอิง}}
{{ระบบเอสไอ}}

[[หมวดหมู่:หน่วยฐานเอสไอ]]