ดูต้นฉบับสำหรับ เบริลเลียม

{{ลิงก์ไปภาษาอื่น}}
{{กล่องข้อมูล เบริลเลียม}}
'''เบริลเลียม''' ({{langx|en|Beryllium}}) เป็น[[ธาตุเคมี|ธาตุ]]ใน[[ตารางธาตุ]]ที่มีสัญลักษณ์ '''Be''' และ[[เลขอะตอม]] 4 เป็นธาตุ[[ไบวาเลนต์]]ที่มีพิษ [[น้ำหนักอะตอม]] 9.0122 amu [[จุดหลอมเหลว]] 1287°C [[จุดเดือด]] (โดยประมาณ) 2970°C [[ความหนาแน่น]] (จากการคำนวณ) 1.85 g/cm<sup>3</sup> [[เลขออกซิเดชันสามัญ]] + 2 เบริลเลียมเป็น[[โลหะแอลคาไลน์เอิร์ธ]] มีสีเทาเหมือนเหล็ก แข็งแรง น้ำหนักเบา แต่เปราะ ซึ่งส่วนใหญ่ใช้เป็นตัวที่ทำให้[[โลหะผสม]]แข็งขึ้น (โดยเฉพาะ[[ทองแดงเบริลเลียม]])

== รากศัพท์ ==
เดิม Louis-Nicolas Vauquelin ตั้งชื่อว่า กลูซิเนียม ( สัญลักษณ์อดีด Gl, glucinium ) มาจากภาษากรีก glykys แปลว่า “หวาน” เนื่องจากสารประกอบเบริลเลียมมีความหวาน ในปี ค.ศ. 1828 Martin Heinrich Klaproth ตั้งชื่อว่า เบริลเลียม ตามชื่อแร่ เบริล ( Beryl, ภาษากรีก Beryllos )

== การค้นพบ ==
ในการวิเคราะห์ช่วงแรก แร่เบริลกับมรกตพบสารที่คล้ายคลึงกัน จึงสรุปผิดเป็นอะลูมิเนียมซิลิเคต และนักแร่วิทยา René Just Haüy พบว่าแร่สองชนิตนี้มีโครงสร้างผลึกที่คล้ายกันมาก จึงพบนักเคมี Louis-Nicolas Vauquelin เพื่อวิเคราะห์แร่ทางเคมี  ในปี ค.ศ. 1797 Vauquelin แยกสารประกอบเบริลเลียมออกจากอะลูมิเนียมโดยนำแร่เบริลปฏิกิริยากับเบสจนเกิดการหลอมเหลวของอะลูมิเนียมไฮดรอกไซด์<ref>Vauquelin, Louis-Nicolas (1798), “[http://books.google.com/books?id=dB8AAAAAMAAJ&pg=RA1-PA155 De l'Aiguemarine, ou Béril; et découverie d'une terre nouvelle dans cette pierre]”, ''Annales de Chimie'' (26): 155-169</ref>

ปี ค.ศ. 1828 Friedrich Wöhler<ref>Wöhler, Friedrich (1828), “Ueber das Beryllium und Yttrium”, ''Annalen der Physik'' '''89''' (8): 577-582, Bibcode: [[bibcode:1828AnP....89..577W|1828AnP....89..577W]], doi:[[doi:10.1002/andp.18280890805|10.1002/andp.18280890805]]</ref> และ Antoine Busy<ref>Bussy, Antoine (1828), “[http://books.google.com/books?id=pwUFAAAAQAAJ&pg=PA456 D'une travail qu'il a entrepris sur le glucinium]”, ''Journal de Chimie Medicale'' (4): 456-457</ref> ต่างก็สามารถแยกธาตุเบริลเลียมด้วยวิธีปฏิกิริยาโลหะโพแทสเซียมกับเบริลเลียมคลอไรด์

<chem>BeCl2  + 2K -> 2KCl + Be</chem>

วิธีนี้สามารถสร้างได้แค่เม็ดโลหะเบริลเลียมขนาดเล็กเนื่องจากผลิตโพแทสเซียมด้วยวิธีการแยกด้วยไฟฟ้าจากสารประกอบโพแทสเซียมจึงไม่สามารถสร้างแท่งโลหะเบริลเลียมด้วยวิธีหล่อหรือวิธีตีรูป<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/674895549|title=Genso o shiru jiten : Sentan zairyō eno nyūmon|date=2004|publisher=Kaimeisha|others=Masato Murakami, 雅人 村上|isbn=4-87525-220-X|location=Tōkyō|oclc=674895549}}</ref> ปี ค.ศ. 1898 Paul Lebeau เก็บตัวอย่างโลหะเบริลเลียมบริสุทธิ์ด้วยวิธีการแยกด้วยไฟฟ้าของสารละลายเบริลเลียมฟลูออไรด์และโซเดียมฟลูออไรด์ <ref>{{Cite book|last=Weeks|first=Mary Elvira|url=https://www.worldcat.org/oclc/71322678|title=The discovery of the elements|date=2003|publisher=Kessinger Pub|isbn=0-7661-3872-0|location=[Whitefish, Mont.]|oclc=71322678}}</ref>ในศตวรรษที่ 19 เมื่อพบสารประกอบเบริลลียมใหม่ นอกจากรายงานจุดหลอมเหลวกับค่าการละลายแล้วยังรายงานรสชาติเป็นเรื่องปกติ<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1022213386|title=Muki kagaku.|date=2009|publisher=東京化学同人|others=Geoffrey Rayner-Canham, T. Overton, hiroshi Nishihara, shigeru Takagi, hiroshi Moriyama, 寛 西原|isbn=978-4-8079-0684-0|oclc=1022213386}}</ref>

การผลิตเบริลเลียมมีตั้งแต่ก่อนสงครามโลกครั้งที่หนึ่ง แต่เริ่มผลิตปริมาณมากในต้นทศวรรษ 1930 ปริมาณผลิตของเบริลเลียมเพิ่มมากขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงสงครามโลกครั้งที่สองเนื่องจากความต้องการของโลหะผสมเบริลเลียมที่แข็งแรงและสารเรืองแสงบนหลอดฟลูออเรสเซนต์เพิ่ม หลอดฟลูออเรสเซนต์ช่วงแรกใช้สารออร์โทซิงค์ซิลิเคตที่ผสมเบริลเลียมแต่หลังจากพบความเป็นพิษ ใช้สารประเภทฮาโลฟอสเฟตเป็นสารเรืองสารแทน<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/49570059|title=Revolution in lamps : a chronicle of 50 years of progress|date=2001|publisher=Fairmont Press|others=Raymond Kane, Heinz Sell|isbn=0-88173-378-4|edition=2nd|location=Lilburn, GA|oclc=49570059}}</ref> การใช้เบริลเลียมในช่วงแรกยังใช้เป็นเบรกของเครื่องบินทหารเนื่องจากมีความแข็ง จุดหลอมแหลวสูง และมีความสามารถในการระบายความร้อนสูง แต่ด้วยการคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมจึงแทนเป็นวัสดุอื่น ๆ<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/320545181|title=Materials.|date=2006|publisher=Springer|others=P. Beiss, R. Ruthardt, Hans Warlimont, K. Yagi|isbn=978-3-540-42942-5|location=Berlin|oclc=320545181}}</ref>

== ลักษณะ ==
เบริลเลียมผลิตจากแร่ธาตุอย่างแร่เบริล แร่เบริลเป็นแร่รัตนชาติที่มีชื่อเรียกอื่นว่า อะความารีน และ [[มรกต]] ตามสีที่เกิดจากสิ่งเจือปนในแร่ โครงสร้างผลึกที่เสถียรสุดในอุณหภูมิและความดันปกติคือ Hexagonal close-packed โลหะบริสุทธิ์มีสีเทาขาว และเมื่ออยู่ในอากาศจะเกิดชั้นออกไซด์ ทำให้อยู่อย่างเสถียร มีค่าความแข็งในระดับ 6 ถึง 7 ในมาตราโมสซึ่งแข็งและเปราะในอุณหภูมิห้อง และเมื่ออุณหภูมิสูงขึ้น ความเหนียวจะเพิ่มขึ้น สามารถละลายในทั้งสภาวะกรดและเบส ไอโซโทปที่เสถียรของเบริลเลียมไม่ได้สังเคราะห์ด้วยการสังเคราะห์นิวเคลียสในดาวฤกษ์แต่สังเคราะห์จากการแตกเป็นเสี่ยงโดยรังสีคอสมิกของธาตุหนักอย่างคาร์บอนและไนโตรเจน

ในตารางธาตุ เบริลเลียมจัดอยู่ในธาตุหมู่ 2 แต่มีสมบัติคล้ายกับอะลูมิเนียมที่อยู่ในธาตุหมู่ 13 มากกว่าแคลเซียมและสตรอนเซียมที่อยู่ในหมู่เดียวกัน ยกตัวอย่างเช่น แคลเซียมและสตรอนเซียมเมื่อตรวจสีเปลวไฟจะมีสีแต่เบริลเลียมไม่มีสี<ref>{{Cite web|title=無機化学. 上巻 - 国立国会図書館デジタルコレクション|url=https://dl.ndl.go.jp/info:ndljp/pid/1377674|website=dl.ndl.go.jp|doi=10.11501/1377674}}</ref> จึงมีบางครั้งไม่จัดเบริลเลียมอยู่ในธาตุโลหะแอลคาไลน์เอิร์ท ถึงแม้จัดอย่ในธาตุหมู่ 2 นอกจากนั้นสารประกอบไบนารีของเบริลเลียมมีโครงสร้างคล้ายกับของสังกะสี

=== สมบัติทางกายภาพ ===
เบริลเลียมมีไอโซโทปที่เสถียรอยู่ 2 [[ไอโซโทป]] และในอุณหภูมิและความดันปกติ ( ที่อุณหภูมิและความดันปกติมาตรฐาน ) มีโครงสร้างผลึกที่เสถียรที่สุดคือ Hexagonal close-packed ซึ่งมีค่าคงที่แลตทิซเป็น a=2.268Å, b=3.594Å เมื่ออยู่ในสภาวะอุณหภูมิสูง โครงสร้างผลึกแบบ Body-centered cubic จะเสถียรมากที่สุด มีค่าความแข็งในระดับ 6 ถึง7 <ref>Lawrence A. Warner et al.. “Occurrence of nonpegmatite beryllium in the United States”. ''U.S. Geological Survey professional paper'' (United States Geological Survey) '''318''': 2</ref>ในมาตราโมสเป็นค่าที่แข็งสุดในธาตุหมู่ 2 แต่เปราะจนสามารถทำเป็งผงโดยการทุบตีได้ อย่างไรก็ตาม เมื่ออุณหภูมิสูงขึ้นความเหนียวจะเพิ่มขึ้น จึงมีความสามารถทางเครื่องกลสูง เหมาะสำหรับการใช้ในงานที่อุณหภูมิสูงอย่างเตาปฏิกรณ์ฟิวชั่น แต่ใช้ในงานเช่นนี้ กรณีอุณหภูมิต่ำกว่า 400°C สมบัติความเหนียวจะต่ำลงถึงขั้นมีปัญหาในการใช้งาน ความถ่วงจำเพาะเท่ากับ 1.816 จุดหลอมเหลวเท่ากับ 1,284°C จุดเดือดเท่ากับ 2,767°C 

เบริลเลียมมีค่ามอดูลัสของยังเท่ากับ 287GPa เป็นค่าที่มากกว่าค่ามอดูลัสของยังของเหล็กถึง 50 ดังนั้นมีความทนทานต่อการหักงอสูง ค่ามอดูลัสของยังที่สูงแสดงถึงความแข็งแกร่งของเบริลเลียมดีมาก และมีความเสถียรสูงในสภาวะที่ภารทางความร้อนมากจึงนิยมใช้เป็นชิ้นส่วนโครงสร้างของยานอวกาศและอากาศยาน นอกจากนั้นค่ามอดูลัสของยังที่สูงและเบริลเลียมมีความหนาแน่นค่อนข้างต่ำ ทำให้สมบัติการนำเสียงสูงถึงประมาณ 12.9 กิโลเมตรต่อวินาที ซึ่งค่านี้เปลี่ยนแปลงตามสิ่งแวดล้อม จากสมบัตินี้นิยมใช้เป็นแผ่นสั่นของลำโพงหรือเครื่องเสียงอื่น ๆ<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/320545181|title=Materials.|date=2006|publisher=Springer|others=P. Beiss, R. Ruthardt, Hans Warlimont, K. Yagi|isbn=978-3-540-42942-5|location=Berlin|oclc=320545181}}</ref>

=== สมบัติทางเคมี ===
ธาตุเบริลเลียมมีความสามารถในการปฏิกิริยารีดักชันสูง ศักยภาพการเกิดรีดักชันE<sub>0</sub>มีค่าเท่ากับ -1.85V  ซึ่งค่านี้เกิดจากแนวโน้มเกิดเป็นไอออนที่สูงกว่าอะลูมิเนียมจึงคาดว่ามีความสามารถในปฏิกิริยา แต่พื้นผิวจะเกิดชั้นออกไซด์ที่เสถียรจึงไม่เกิดปฏิกิริยากับน้ำและออกซิเจน แต่เมื่อเกิดปฏิกิริยาแล้วจะเกิดปฏิกิริยาเผาไหม้และได้สารผสมเบริลเลียมออกไซด์และเบริลเลียมไนไตรด์<ref>{{Cite book|last=Greenwood|first=N. N.|url=https://www.worldcat.org/oclc/48138330|title=Chemistry of the elements|date=1997|others=A. Earnshaw|isbn=0-585-37339-6|edition=2nd|location=Boston, Mass.|oclc=48138330}}</ref>

เบริลเลียมที่มีชั้นออกไซด์จะมีความต้านทานกับกรด แต่เมื่อเบริลเลียมที่เอาชั้นออกไซด์ออกแล้วปฏิกิริยากับกรดที่มีความสามารถในการออกซิเดชันน้อยจะเกิดปฏิกิริยาอย่างรวดเร็ว ถ้าปฏิกิริยากับกรดที่มีความสามารถในการออกซิเดชันมากจะปฏิกิริยาช้า และปฏิกิริยากับเบสแก่จะเกิดไอออน<chem>[Be(OH)4 ]^2-</chem>และแก๊สไฮโดรเจน ซึ่งมีสมบัติคล้ายกับอะลูมิเนียม<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/39147745|title=Advanced inorganic chemistry.|date=1999|others=F. Albert Cotton, F. Albert Cotton|isbn=0-471-19957-5|edition=6th|location=New York|oclc=39147745}}</ref> เบริลเลียมยังสามารถปฏิกิริยากับน้ำเกิดไฮโดรเจนและเบริลเลียมไฮดรอกไซด์ ซึ่งเบริลเลียมไฮดรอกไซด์มีค่าการละลายต่ำและติดกับผิวเบริลเลียมจึงไม่เกิดปฏิกิริยาต่อเมื่อเบริลเลียมบริเวณพื้นผิวปฏิกิริยาทั้งหมด

การจัดเรียงอิเล็กตรอนของเบลิเลียมคือ[He]2s<sup>2</sup> เบริลเลียมมีพลังงานไอออไนเซชันสูงเมื่อเทียบกับขนาดอะตอม เบริลเลียมจึงยากที่จะเกิดเป็นไอออนและทำให้สารประกอบของเบริลเลียมเกิดพันธะโคเวเลนต์<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/39147745|title=Advanced inorganic chemistry.|date=1999|others=F. Albert Cotton, F. Albert Cotton|isbn=0-471-19957-5|edition=6th|location=New York|oclc=39147745}}</ref> สาเหตุอีกอย่างคือเกิดจากความหนาแน่นประจุสูง จาก[[Fajans' rules]] ไอออนบวกที่ขนาดเล็กและมีความหนาแน่นประจุสูงจะดึงเวเลนซ์อิเล็กตรอนของไอออนบวก ( เรียกว่าโพลาไรซ์ ) ทำให้เกิดพันธะโคเวเลนต์ เบริลเลียมมีขนาดเล็กและมีประจุ 2+ จึงเกิดพันธะโคเวเลนต์<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1022213386|title=Muki kagaku.|date=2009|publisher=東京化学同人|others=Geoffrey Rayner-Canham, T. Overton, hiroshi Nishihara, shigeru Takagi, hiroshi Moriyama, 寛 西原|isbn=978-4-8079-0684-0|oclc=1022213386}}</ref> ธาตุในคาบที่ 2 มีแนวโน้มของพลังงานไอออไนเซชันตามมวลอะตอม แต่เบริลเลียมมีพลังงานไอออไนเซชันสูงกว่าโบรอนที่มีมวลมากกว่า สาเหตุเกิดจากเวเลนซ์อิเล็กตรอนของเบริลเลียมอยู่ในออร์บิทัล2s และเวเลนซ์อิเล็กตรอนของโบรอนอยู่ในออร์บิทัล2p อิเล็กตรอนในออร์บิทัล2pจะรับผลกระทบจากปรากฏการณ์การบังของอิเล็กตรอน(Shielding effect)ทำให้พลังงานไอออไนเซชันของอิเล็กตรอนในออร์บิทัล2pลดลง แต่อิเล้กตรอนในออร์บิทัล2sจะไม่ได้รับผลกระทบจากปรากฏการดังกล่าวจึงมีพลังงานไอออไนเซชันมากกว่าอิเล็กตรอนในออร์บิทัล2p เป็นสาเหตุที่เบริลเลียมมีพลังงานไอออไนเซชันมากกว่าโบรอน<ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/836103057|title=Butsuri kagaku. 002.|date=2008|publisher=Kagakudōjin|others=Kazuaki Itō, 伊藤和明|isbn=4-7598-1085-4|location=Kyōto|oclc=836103057}}</ref>

[[สารประกอบโคออร์ดิเนชัน|สารเชิงซ้อนโคออร์ดิเนชัน]]หรือ[[สารประกอบโคออร์ดิเนชัน|ไอออนเชิงซ้อนโคออร์ดิเนชัน]]ของเบริลเลียมส่วนใหญ่เกิด4[[พันธะโคออร์ดิเนตโคเวเลนต์]] ยกตัวอย่างเช่น <chem>[Be(H2O)4]^2+</chem>, <chem>[BeX4]^2-</chem> EDTAจะเกิดเป็นลิแกนด์ของเบริลเลียมเกิดสารเชิงซ้อนทรงแปดหน้ามากกว่าลิแกนด์อื่นๆจึงนิยมใช้ในการวิเคราะห์สาร เช่น เมื่อเติมEDTAลงในสารเชิงซ้อนอะซิติลอะซิโตนกับเบริลเลียม EDTAจะเกิดสารเชิงซ้อนแทนที่อะซิติลอะซิโตนและอะซิติลอะซิโตนจะหลุดออก สามารถสกัดเบริลเลียมด้วยสารละลายได้ วิธีนี้อาจจะถูกรบกวนโดยไอออนบวกอื่นๆเช่นAl<sup>3+</sup><ref>{{Cite journal|last=Okutani|first=Tadao.|last2=Tsuruta|first2=Yasuhiro.|last3=Sakuragawa|first3=Akio.|date=1993-05-01|title=Determination of a trace amount of beryllium in water samples by graphite furnace atomic absorption spectrometry after preconcentration and separation as a beryllium-acetylacetonate complex on activated carbon|url=https://pubs.acs.org/doi/abs/10.1021/ac00057a026|journal=Analytical Chemistry|language=en|volume=65|issue=9|pages=1273–1276|doi=10.1021/ac00057a026|issn=0003-2700}}</ref>

== การประยุกต์ใช้ ==
* ใช้ในหลอดไฟเรืองแสง
* สปริงนาฬิกาซึ่งต้องต้านอำนาจแม่เหล็ก และรับแรงแปรอยู่ตลอดเวลานั้น ทำจากทองแดงผสมเบริลเลียม (Beryllium-Coppers Alloys)
* โลหะผสมนิกเกิล–เบริลเลียม (Ni-Be Alloys) แข็งมาก ทนการกัดกร่อนได้ดี ใช้ทำเครื่องมือผ่าตัด
* ใช้เป็นประโยชน์และวัตถุโครงสร้างของเท็คโนโลยีทางอวกาศ
* ใช้เป็นตัวโมเดอเรเตอร์ (moderator) และ reflector ในเตาปฏิกรณ์นิวเคลียร์
* ใช้ทำหน้าต่างพิเศษสำหรับหลอดรังสี -X
* โลหะเจือ Be–Cu ใช้เติมในเชื้อเพลิงจรวด

== ความอันตราย ==
เมื่อร่างกายได้รับเบริลเลียมจะมีความอันตรายจึงเป็นอุปสรรคต่อใช้ในเชิงพาณิชย์ เบริลเลียมมีการกัดกร่อนเนื้อเยื่อจนเกิดโรคเบริลเลียมเรื้อรังที่อันตรายถึงเสียชีวิต

=== ผลกระทบต่อร่างกาย ===
เบริลเลียมเป็นสารที่มีความอันตรายสูง ก่อโรคร้ายแรงต่อบริเวณปอดที่รู้จักกันในชื่อ Berylliosis โรคเบริลเลียมเรื้อรัง เบริลเลียมเป็นพิษต่อสิ่งมีชีวิตในน้ำและเป็นสารกัดกร่อนเนื้อเยื่อ เมื่อสูดดมสารประกอบที่ลาลายได้จะก่อโรคเบริลเลียมเฉียบพลันเป็นโรคกลุ่มปอดบวมทางเคมีเมื่อสัมผัสกับผิวโดยตรงเกิดอักเสบ

โรคเบริลเลียมเรื้อรัง (CBD) มีระยะฟักตัวตั้งแต่อาทิตย์ถึง 20 ปี อัตราเสียชีวิต 37%<ref>{{Cite journal|last=Hardy|first=Harriet L.|date=1965-11-25|title=Beryllium Poisoning — Lessons in Control of Man-Made Disease|url=http://www.nejm.org/doi/abs/10.1056/NEJM196511252732205|journal=New England Journal of Medicine|language=en|volume=273|issue=22|pages=1188–1199|doi=10.1056/NEJM196511252732205|issn=0028-4793}}</ref>และถ้าเป็นหญิงตั้งครรภ์จะมีอัตรามากกว่า โดยทั่วไปแล้วโรคเบริลเลียมเรื้อรังเป็นโรคภูมิต้านตนเอง คาดมีคนที่รู้สึกโรคได้ต่ำกว่า 5% กลไกเกิดโรคคือ เบริลเลียมส่งผลต่อการทำงานของเอนไซม์ทำให้ยับยั้งการแบ่งเซลและเมแทบอลิซึม โรคโรคเบริลเลียมเรื้อรังมีอาการคล้ายกับโรค Sarcoidosis จึงแยกโรคนี้เป็นสำคัญต่อการวินิฉัยโรค

โดยทั่วไปแล้วโรคเบริลเลียมเฉียบพลันเป็นโรคปอดบวมทางเคมี มีกลไกเกิดโรคที่แตกต่างจากโรคเบริลเลียมเรื้อรังมีนิยามว่าเป็น "โรคปอดที่เกิดจากเบริลเลียมใน 1 ปี" และปริมาณเบริลเลียมที่ได้รับกับความหนักของอาการมีความสัมพันธ์กัน ทราบว่าเกิดโรคเมื่อมีความเข้มข้นเบริลเลียมสูงกว่า 1000μg/m<sup>3</sup>และ ไม่เกิดโรคเมื่อต่ำกว่า 100μg/m<sup>3</sup>

ปัจจุบันจำนวนผู้ป่วยโรคโรคเบริลเลียมเฉียบพลันลดลงเนื่องจากมีการแก้ไขสภาพแวดล้อมการทำงานและตั้งเกณฑ์ แต่ยังเกิดโรคเบริลเลียมเรื้อรังจำนวนมากในอุตสาหกรรมที่ใช้เบริลเลียม พบว่ามีผู้ป่วยโรคในโรงงานที่รักษาเกณฑ์และคนที่ไม่ได้อยู่ในโรงงานยังได้รับเบริลเลียมจากการเผาผลาญเชื้อเพลิงฟอสซิล

องกรณ์ IARC ภายใต้ WHO ประกาศว่าเบริลเลียมและสารประกอบเบริลเลียมเป็นสารก่อมะเร็ง (Type1)<ref>"[http://www.inchem.org/documents/iarc/vol58/mono58-1.html Beryllium and Beryllium Compounds]". ''IARC Monograph''. '''58'''. International Agency for Research on Cancer. 1993. Retrieved 05 April 2021.</ref>  สำนักงานประเมินความอันตรายต่อสิ่งแวดล้อมและอนามัยรัฐแคลิฟอร์เนีย(OEHHA)ได้คำนวณค่าเกณฑ์ความปลอดภับว่า 1μg/L และหน่วยงานสารพิษและทะเบียนโรคได้คำณวนเกณฑ์ความเสี่ยงต่ำสุดเท่ากับ 0.002 mg/kg/วัน<ref>NIOSH Pocket Guide to Chemical Hazards. "[https://www.cdc.gov/niosh/npg/npgd0054.html #0054]". [[:en:National_Institute_for_Occupational_Safety_and_Health|National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH)]].</ref> เบริลเลียมไม่ได้เมตาบอลิซึมในร่างกายจึงเมื่อเข้าไปแล้วถ่ายออกได้น้อยและส่วนใหญ่สะสมในกระดูกและถ่ายออกทางปัสสวะ<ref>{{Cite book|last=Luckey|first=T. D.|url=https://www.worldcat.org/oclc/851759882|title=Physiologic and Chemical Basis for Metal Toxicity|date=1977|publisher=Springer US|others=B. Venugopal|isbn=978-1-4684-2952-7|location=Boston, MA|oclc=851759882}}</ref>

=== ประวัติศาสตร์โรคเบริลเลียม ===
ค.ศ. 1933 มีรายงานว่าปอดบวมทางเคมีครั้งแรกที่เยอรมนี และต่อมา ค.ศ. 1946 มีรายงานโรคเบริลเลียมเรื้อรังที่สหรัฐอเมริกา โรคนี้พบมากในโรงงานผลิตหลอดฟลูออเรสเซนต์และโรงงานสกัดเบริลเลียมใน ค.ศ. 1949 จึงยกเลิกใช้เบริลเลียมในการผลิตหลอดฟลูออเรสเซนต์<ref>{{Cite book|last=Emsley|first=John|url=https://www.worldcat.org/oclc/46984609|title=Nature's building blocks : an A-Z guide to the elements|date=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-850341-5|location=Oxford|oclc=46984609}}</ref>และต้นทศวรรษ 1950 มีการตั้งเกณฑ์ความเข้มข้นสูงสุดเป็น 25μg/m<sup>3</sup> มีการแก้ไขสภาพแวดล้อมดังกล่าว จำนวนผู้ป่วยโรคเบริลเลียมเฉียบพลันลดลงอย่างรวดเร็วแต่ยังมีการใช้เบริลเลียมในอุตสาหกรรมนิวเคลียร์และอากาศยานและยานอวกาศ โลหะผสม การผลิตอุปกรณ์ อิเล็กทรอนิกส์
ค.ศ. 1952 สหรัฐอเมริกาเริ่มมีระบบจดทะเบียนโรคเบริลเลียมและก่อนปี ค.ศ. 1983 ได้จด 888 [[อาการ]] ในระบบนี้มีเกณฑ์วินิฉัย 6 เกณฑ์และถ้าตรงกับ 3 เกณฑ์จะถูกวินิฉัยเป็นโรคเบริลเลียมเรื้อรัง ในปี ค.ศ. 2001 ใช้เกณฑ์ที่ 3 เกณฑ์คือตรวจสอบทางจุลพยาธิวิทยาโดยการตัดเนื้อเยื่อในปอดและตรวจ ตรวสสอบ lymphocyte blast–transformation และตรวจระยะเวลาที่อยู่กับเบริลเลียม

เบริลเลียมนิยมใช้เป็นสารเร่งปฏิกิริยานิวเคลียร์ในระเบิดปรมณูจึงมีนักวิจัยที่เกี่ยวข้องกับการพัฒนาระเบิดปรมณูหลายคนเสียชีวิตด้วยโรคเบริลเลียมเช่น นักฟิสิกส์สหรัฐอเมริกา Herbert L. Anderson ที่เกี่ยวข้องกับโครงการแมนฮัตตัน<ref>"[http://www.atomicarchive.com/Photos/CP1/image5.shtml Photograph of Chicago Pile One Scientists 1946]". Office of Public Affairs, Argonne National Laboratory. 19 June 2006. Retrieved 05 April 2021.</ref>

=== ความสามารถการระเบิด ===
เบริลเลียมมีชั้นออกไซด์ห่อหุ้มจึงเป็นโลหะที่ไม่ว่องไวต่อปฏิกิริยา แต่มีสมบัติที่เมื่อเกิดติดไฟแล้วจะเผาไหม้ได้อย่างรวดเร็วจึงมีความเสี่ยงต่อเกิดการระเบิดฝุ่นเมื่อมีผงเบริลเลียมกระจายในอากาศ

== แหล่งข้อมูลอื่น ==

* [http://www.atsdr.cdc.gov/csem/beryllium/ ATSDR Case Studies in Environmental Medicine: Beryllium Toxicity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303194507/http://www.atsdr.cdc.gov/csem/beryllium/ |date=2016-03-03 }} U.S. Department of Health and Human Services
* [http://education.jlab.org/itselemental/ele004.html It's Elemental – Beryllium]
* MSDS: [https://web.archive.org/web/20070928003708/http://espi-metals.com/msds%27s/beryllium.pdf ESPI Metals]
* [http://www.periodicvideos.com/videos/004.htm Beryllium] at ''The Periodic Table of Videos'' (University of Nottingham)
* [https://www.cdc.gov/niosh/topics/beryllium/ National Institute for Occupational Safety and Health – Beryllium Page]
* [http://www.orau.org/nssp/ National Supplemental Screening Program (Oak Ridge Associated Universities)]
{{คอมมอนส์-หมวดหมู่|Beryllium}}

== รายการอ้างอิง ==
{{รายการอ้างอิง}}

{{ตารางธาตุย่อ}}

<ref>{{Cite web |url=https://web.ku.ac.th/schoolnet/snet5/topic2/Be.html |title=สำเนาที่เก็บถาวร |access-date=2015-03-10 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120305/https://web.ku.ac.th/schoolnet/snet5/topic2/Be.html |url-status=dead }}</ref>

[[หมวดหมู่:วัสดุนิวเคลียร์]]
[[หมวดหมู่:โลหะแอลคาไลน์เอิร์ธ|บเบริลเลียม]]
[[หมวดหมู่:พิษวิทยา|บเบริลเลียม]]
[[หมวดหมู่:เบริลเลียม| ]]
[[หมวดหมู่:ธาตุเคมี]]
[[หมวดหมู่:อาชีวอนามัยและความปลอดภัย]]
{{โครงเคมี}}