ดูต้นฉบับสำหรับ หิ่งห้อย

{{ตารางจำแนกพันธุ์
| name = หิ่งห้อย
| image = Lampyris noctiluca.jpg
| image_width = 250px
| image_caption = ชนิด ''[[Lampyris noctiluca]]''
| regnum = [[Animalia]]
| phylum = [[Arthropoda]]
| classis = [[Insecta]]
| ordo = [[Coleoptera]]
| subordo = [[Polyphaga]]
| infraordo = [[Elateriformia]]
| superfamilia = [[Elateroidea]]
| familia = '''[[หิ่งห้อย|Lampyridae]]'''
| familia_authority = [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[ค.ศ. 1817|1817]]
| subdivision_ranks = [[วงศ์ (ชีววิทยา)|วงศ์ย่อย]]
| subdivision = *[[Amydetinae]] 
*[[Cyphonocerinae]]   
*[[Lampyrinae ]]  
*[[Luciolinae ]]   
*[[ Ototretadilinae ]]  
*[[Ototretinae ]]  
*[[Photurinae]]    
*[[Pterotinae ]]                                    
}}

'''หิ่งห้อย''' หรือ '''ทิ้งถ่วง'''<ref>{{Cite web|url=https://dictionary.orst.go.th/index.php |title=พจนานุกรม ฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2554 |work=สำนักงานราชบัณฑิตยสภา}}</ref> เป็น[[แมลงปีกแข็ง]]หลายชนิดหลายสกุลในวงศ์ Lampyridae ในอันดับ [[Coleoptera]] ทั่วทั้งโลกมีหิ่งห้อยประมาณ 2,000 [[สปีชีส์|ชนิด]] หิ่งห้อยกะพริบแสงเพื่อการผสมพันธุ์และสื่อสารซึ่งกันและกัน หรือส่งสัญญาณการป้องกันตัวจากสัตว์นักล่า แสงที่หิ่งห้อยสร้างเป็น "แสงเย็น" โดยทั่วไปจากช่องท้องส่วนล่างอาจเป็นสีเหลืองสีเขียวหรือสีแดงซีด ตำแหน่งของอวัยวะแสงยังแตกต่างกันไปในแต่ละชนิด และเพศของหิ่งห้อยชนิดเดียวกัน 

หิ่งห้อยพบได้ใน[[เขตหนาว]] [[เขตอบอุ่น]]และ[[เขตร้อน]] (ยกเว้น[[เขตขั้วโลก]]และ[[เขตกึ่งขั้วโลก|กึ่งขั้วโลก]]) พบมากในหนองน้ำ [[ป่าโกงกาง]] หรือป่าริมธารน้ำ ซึ่งมีแหล่งอาหารมากมายสำหรับหิ่งห้อยระยะตัวอ่อน

== ลักษณะทางชีววิทยา ==
[[ไฟล์:Jacobs40.jpg|thumb|333x333px|ภาพประกอบ หิ่งห้อยชนิดต่าง ๆ ในเอกสารของ Georgiy Jacobson ปี 1905]]
[[ไฟล์:Raupe schnecke.JPG|thumb|220x220px|หนอนของหิ่งห้อยกินหอยฝาเดียวเป็นอาหาร]]

หิ่งห้อยตัวเต็มวัยเพศผู้มีปีก ส่วนเพศเมียมีทั้งมีปีกและไม่มีปีก บางชนิดมีปีกสั้นมาก (Brachypterous) ชนิดที่ไม่มีปีกรูปร่างลักษณะคล้ายตัว[[หนอน]] หนอนของหิ่งห้อยเป็น[[ตัวห้ำ]]กิน[[หอยฝาเดียว]] [[ไส้เดือน]] [[กิ้งกือ]] และแมลงตัวเล็ก ๆ เป็นอาหาร หิ่งห้อยมีลักษณะเด่น คือสามารถทำแสงได้ทั้งระยะหนอน [[ดักแด้]] และตัวเต็มวัย ส่วนระยะไข่ทำแสงได้เฉพาะบางชนิดเท่านั้น 

ขนาดของหิ่งห้อยนั้นมีลำตัวยาวตั้งแต่ 2–25 มิลลิเมตร ลำตัวเป็นรูปทรงกระบอก<ref>[https://www.nectec.or.th/schoolnet/library/webcontest2003/100team/dlnes041/history.html หิ่งห้อยแมลงมหัศจรรย์] โครงการเยาวชนสร้างสรรค์ห้องสมุดดิจิทัล เครือข่ายคอมพิวเตอร์เพื่อโรงเรียนไทย</ref>

หัว มีสีดำ หรือแถบสีอื่นปน เช่น เหลืองปนน้ำตาล และแดง มีตาโตสีดำ 1 คู่ หนวด 2 ข้างสีดำ<ref name=":1">สมศักดิ์ พิริยโยธา และคณะ. [https://www.dmcr.go.th/upload/dt/file/file-1968-240776909.pdf หิ่งห้อยในป่าชายเลน] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220117120046/https://www.dmcr.go.th/upload/dt/file/file-1968-240776909.pdf |date=2022-01-17 }}. กรุงเทพฯ: ส่วนส่งเสริมและพัฒนาทรัพยากรป่าชายเลน สำนักอนุรักษ์ทรัพยากรป่าชายเลน กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง. พิมพ์ครั้งที่ 4 สิงหาคม 2557.</ref>

อก ส่วนใหญ่มีลักษณะกว้างออกทางด้านข้างเป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า บางชนิดมีอกขยายใหญ่คลุมส่วนหัวเอาไว้มองไม่เห็นส่วนหัวเมื่อมองลงมาทางด้านบน<ref name=":1" />

ปีก คลุมท้องมิด มองไม่เห็นอวัยวะส่วนท้อง ปีกของหิ่งห้อยมี 2 ปีก ปีกบนมีลักษณะ ทึบแสงและไม่แข็งมาก ปีกล่างมีลักษณะบางใสสีดำหรือสีชา สีของปีกมีลักษณะแตกต่างกันตามชนิด<ref name=":1" /> หิ่งห้อยตัวเมียบางชนิดมีลำตัวยาวคล้ายหนอนมีปีกสั้นมาก หรือไม่มี 

ท้อง ปล้องท้องตัวผู้มีปล้องท้องจำนวน 6 ปล้อง โดยท้องปล้องที่ 5 และ 6 เป็นที่ตั้งอวัยวะทำแสง ตัวเมียมีปล้องท้อง 7 ปล้อง โดยท้องปล้องที่ 5 หรือ 5 - 7 เป็นที่ตั้งอวัยวะทำแสง อวัยวะทำแสงมีสีขาวหรือขาวครีม<ref name=":1" />

ขา มี 6 ขา ขาเป็นข้อ 3 ข้อ ปลายขาของหิ่งห้อย จะเป็นขอเหนี่ยวไว้ยึดเกาะต้นไม้ใบไม้<ref name=":1" />

== การให้แสง ==
[[ไฟล์:FireFlies short video.webm|thumb|220x220px|ภาพเคลื่อนไหวของการให้แสงของหิ่งห้อย]]
[[ไฟล์:GluehwuermchenImWald.jpg|thumb|220x220px|หิ่งห้อยในป่าใกล้เนือร์นแบร์ค (ภาพถ่ายเปิดรับแสง 30 วินาที)]]
[[ไฟล์:Luciola4 crop.png|thumb|220x220px|ตัวอ่อนของหิ่งห้อย อวัยวะทำแสงทำหน้าที่เป็นสัญญาณเตือนถึงสัตว์นักล่า]]
[[ไฟล์:Firefly composite.jpg|thumb|332x332px|หิ่งห้อยโฟโตริส (Photuris) ทางตะวันออกของแคนาดา - ภาพบนถ่ายด้วยแฟลช ภาพล่างมีเพียงแสงที่เปล่งออกมาเอง]]

การให้แสงในหิ่งห้อยเกิดจากปฏิกิริยาทางเคมีชนิดหนึ่งที่เรียกว่า การเรืองแสงทางชีวภาพ (bioluminescence) กระบวนการนี้เกิดขึ้นในอวัยวะที่เปล่งแสงโดยเฉพาะ แสงที่หิ่งห้อยสร้างเป็น "แสงเย็น" คือ ไม่มีความถี่แสงช่วง[[อินฟราเรด]]หรือ[[อัลตราไวโอเลต]] แสงที่ผลิตเกิดจากปฏิกิริยาเคมีนี้จากช่องท้องส่วนล่างอาจเป็นสีเหลือง สีเขียว หรือสีแดงอ่อน โดยมีความยาวคลื่น 510 ถึง 670 นาโนเมตร<ref>[https://animals.howstuffworks.com/insects/question554.htm HowStuffWorks "How do fireflies light up?"] ''Science.howstuffworks.com'' 19 มกราคม 2001. สืบค้นเมื่อ 22 มิถุนายน 2013.</ref> หิ่งห้อยบางชนิด พบที่ทางตะวันออกของสหรัฐอเมริกาปล่อยแสงสีออกฟ้า (<490 นาโนเมตร)  

ถึงปัจจุบันจากการศึกษา หิ่งห้อยตัวเต็มวัยเท่านั้นที่เรืองแสง และตำแหน่งของอวัยวะทำแสงแตกต่างกันไปในแต่ละชนิดและระหว่างเพศของหิ่งห้อยชนิดเดียวกัน รูปแบบของหิ่งห้อยที่เปล่งแสงแตกต่างกันไปในแต่ละสปีชีส์ ตัวอย่างเช่น ในหิ่งห้อยหนอนเรืองแสง (Glowworm - ''Lampyris noctiluca'') ที่พบใน[[สหราชอาณาจักร]] ตัวเมียที่สังเกตเห็นได้ง่ายจากลักษณะที่คล้ายหนอนและบินไม่ได้<ref>{{Cite web |url=https://www.glowworms.org.uk/  |title=The UK Glow worm survey home page |archive-url=https://web.archive.org/web/20180721014509/https://www.glowworms.org.uk/ |archive-date=21 July 2018 |df=dmy-all}}</ref><ref>[https://www.brc.ac.uk/irecord/glow-worm "Enter a glow-worm record"]. 11 มิถุนายน 2015. สืบค้นเมื่อ 19 กรกฎาคม 2018.</ref> หิ่งห้อยกะพริบแสงเพื่อการ[[เลือกคู่ครอง]][[ผสมพันธุ์]]และสื่อสารซึ่งกันและกัน 

โดยทั่วไปหิ่งห้อยมีอวัยวะทำแสงอยู่บริเวณส่วนท้องด้านล่าง เพศผู้มีอวัยวะทำแสง 2 ปล้อง เพศเมียมี 1–3 ปล้อง แต่บางชนิดตัวเต็มวัยเพศเมียมีรูปร่างลักษณะคล้ายหนอน มีอวัยวะทำแสงด้านข้างของลำตัว ภายในปล้องมีเซลล์ขนาดใหญ่เรียกว่า[[โฟโตไซต์|''โฟโตไซต์'']] (photocytes) อยู่จำนวน 7,000–8,000 เซลล์เรียงกันอยู่เป็นกลุ่มรูปทรงกระบอก หลายกลุ่มภายใต้ผนังลำไส้ใส เซลล์โฟโตไซต์จะเป็นที่ทำให้เกิดแสง มีท่ออากาศและ[[เส้นประสาท]] เข้าไปหล่อเลี้ยงจำนวนมาก<ref name=":1" /> เกือบทุกปล้องแสงของหิ่งห้อยเกิดจากปฏิกิริยาของสาร[[ลูซิเฟอริน]] (luciferin) ที่อยู่ในอวัยวะทำแสงกับก๊าซ[[ออกซิเจน]] ({{เคมี|O|2}}) มี[[เอนไซม์]][[ลูซิเฟอเรส]] (Luciferase) และ แมกนีเซียมไอออน ({{เคมี|Mg|2+}}) เป็นตัวเร่งปฏิกิริยา และมีสาร[[อดีโนซีนไตรฟอสเฟต]] (Adenosine Triphosphate, ATP) เป็นตัวให้พลังงานทำให้เกิดแสง และผลที่ได้คือ ออกซีลูซิเฟอริน (oxyluciferin)  ของเสียคือ ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ({{เคมี|C|O|2}}) [[อดีโนซีนโมโนฟอสเฟต]] (adenosine monophosphate, AMP) และไพโรฟอสเฟต (pyrophosphate, PP)

<u>สมการเคมี การเรืองแสงทางชีวภาพ (bioluminescence) จากปฏิกิริยาของสารลูซิเฟอริน (Luciferin)</u>  

<chem>Luciferin + ATP + O2 ->[\ce{Luciferase}][\ce{Mg^{2+}}] Oxyluciferin + AMP + PPi + CO2 + light</chem>
 
การให้สัญญาณโดยการทำแสงหรือการปล่อยสารเคมียังช่วยให้หิ่งห้อยสามารถระบุคู่ของสายพันธุ์ของมันเองได้ ลักษณะการสื่อสารด้วยแสงมีความแตกต่างในด้านระยะเวลา ช่วงเวลาของวัน สี และรูปแบบการกะพริบ และแตกต่างกันไปตามภูมิศาสตร์<ref name=":2">{{Cite journal|author1=Stanger-Hall, Kathrin F. |author2=Lloyd, James E |date=March 2015 |title=Flash signal evolution inPhotinusfireflies: Character displacement and signal exploitation in a visual communication system |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/evo.12606 |journal=Evolution |volume=69 |issue=3 |pages=666–682 |doi=10.1111/evo.12606 |issn=0014-3820 |pmid=25627920 |s2cid=26075485 |url-access=subscription}}</ref> ในกลุ่มประชากรขนาดใหญ่การเลือกคู่ครองจะกระตุ้นให้เกิดความแตกต่างของรูปแบบการส่งสัญญาณที่มากขึ้น<ref name=":2" /> เช่น หิ่งห้อยชนิด ''Luciola Aquatilis'' ที่ค้นพบโดย อัญชนา ท่านเจริญ นัก[[กีฏวิทยา]]จาก[[มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์]] มีวิธีสื่อสารด้วยแสงได้ถึง 4 แบบ <ref name=":0">{{Cite news |url=http://www.manager.co.th/Science/ViewNews.aspx?NewsID=9510000086758 |title=นักวิจัย มก.พบหิ่งห้อยชนิดใหม่ กะพริบไฟสื่อภาษารักได้ 4 ท่า |work=ผู้จัดการออนไลน์ |date=24 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110813205355/http://www.manager.co.th/Science/ViewNews.aspx?NewsID=9510000086758 |archive-date=13 August 2011 |df=dmy-all |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news |work=ผู้จัดการออนไลน์ |url=https://mgronline.com/live/detail/9510000098917 |title=หิ่งห้อย-แสงมหัศจรรย์ กับการประชุมหิ่งห้อยโลกในเมืองไทย |date=21 August 2008 |df=dmy-all}}</ref> หิ่งห้อยที่บินส่วนใหญ่มักเป็นตัวผู้ ส่วนหิ่งห้อยตัวเมียนั้นชอบเกาะนิ่งตามกิ่งไม้ เพื่อรอดูว่าตัวผู้ตัวไหนที่ทำแสงได้ดีกว่าตัวอื่นและเข้าไปหาเพื่อผสมพันธุ์<ref name=":1" /> 

หิ่งห้อยในเขตร้อนมักจะประสานแสงกะพริบในกลุ่มใหญ่โดยเฉพาะใน[[เอเชียตะวันออกเฉียงใต้]] ในเวลากลางคืนริมฝั่งแม่น้ำในป่าของ[[มาเลเซีย]]หิ่งห้อยจะประสานการกะพริบแสงอย่างแม่นยำ<ref>Murray, James D. (2002). [https://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.725.7032&rep=rep1&type=pdf 9.6 Phase Locking of Oscillations : Synchronisation in Fireflies]. Mathematical Biology: I. An Introduction. 3rd ed. Springer. pp. 295–299. {{ISBN|978-0-387-95223-9}}.</ref> สมมติฐานปัจจุบันเกี่ยวกับสาเหตุของพฤติกรรมนี้เกี่ยวข้องกับอาหาร การมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม และระดับความสูงเหนือน้ำทะเล ใน[[ฟิลิปปินส์]]สามารถพบเห็นหิ่งห้อยหลายพันตัวประสานการกะพริบแสงได้ตลอดทั้งปีในเมือง Donsol ใน[[ประเทศไทย]]สามารถพบหิ่งห้อยจำนวนมากที่กระพริบแสงพร้อมกันในเวลากลางคืน ในพื้นที่บริเวณปากแม่น้ำท่าจีน ระหว่างหมู่บ้านศรีเมือง และบ้านปากลัด ตำบล[[ท่าทราย]] อำเภอเมือง จังหวัด[[สมุทรสาคร]]<ref name=":1" /> 

ในตัวอ่อนของ Lampyrid การเรืองแสงจะทำหน้าที่แตกต่างจากในตัวเต็มวัย โดยเป็นสัญญาณเตือนถึง[[สัตว์นักล่า]] เนื่องจากตัวอ่อนของหิ่งห้อยหลายชนิดมีสารเคมีที่มีรสชาติไม่น่ากินหรือเป็น[[พิษ]]<ref>{{Cite journal |author1=Lewis, Sara M. |author2=Cratsley, Christopher K. |date=January 2008 |title=Flash Signal Evolution, Mate Choice, and Predation in Fireflies |url=https://www.annualreviews.org/doi/full/10.1146/annurev.ento.53.103106.093346 |url-access=subscription |journal=Annual Review of Entomology |volume=53 |issue=1 |pages=293–321 |doi=10.1146/annurev.ento.53.103106.093346 |issn=0066-4170 |pmid=17877452 |s2cid=16360536 |df=dmy-all |access-date=2022-01-17 |archive-date=2022-01-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220117120037/https://www.annualreviews.org/doi/full/10.1146/annurev.ento.53.103106.093346 |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite journal |author1=Branham, Marc A. |author2=Wenzel, John W. |date=December 2001 |title=The Evolution of Bioluminescence in Cantharoids (Coleoptera: Elateroidea) |url=https://www.jstor.org/stable/3496389 |url-access=registration |journal=The Florida Entomologist |volume=84 |number=4 |pages=565–586 |doi=10.2307/3496389 |issn=0015-4040 |jstor=3496389 |df=dmy-all}}</ref> 

หิ่งห้อยจำนวนหลายชนิดไม่ทำแสง โดยปกติแล้วหิ่งห้อยชนิดเหล่านี้เป็นแบบใช้ชีวิตเวลากลางวัน ได้แก่ ในสกุล Ellychnia ซึ่งอาศัยอยู่ในที่ที่มี[[เงา]]เป็นหลัก โดยจะเห็นการเรืองแสงใต้ต้นไม้หรือต้นไม้สูง หิ่งห้อยชนิดหนึ่งในสกุล Lucidota หิ่งห้อยที่ไม่เรืองแสงเลยแต่ใช้[[ฟีโรโมน]]ในการส่งสัญญาณหาคู่<ref>{{Cite journal |author1=De Cock, R. |author2=Matthysen, E. |date=October 2005 |title=Sexual communication by pheromones in a firefly, Phosphaenus hemipterus (Coleoptera: Lampyridae) |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0003347205002162 |url-access=subscription |journal=Animal Behaviour |volume=70 |issue=4 |pages=807–818 |publisher=Elsevier |doi=10.1016/j.anbehav.2005.01.011 |s2cid=53180940 |df=dmy-all}}</ref>

หิ่งห้อยมีอายุการกระพริบแสงประมาณ 14–30 วันเท่านั้น<ref name=":1" />

ในวงการแพทย์ มีการสกัดเอนไซม์ลูซิเฟอเรส ในหิ่งห้อย ไปใช้ในการทดลองเพื่อประยุกต์เอนไซม์ลูซิเฟอเรสเป็นตัวตรวจวัดชีวภาพ (biosensor) เพื่อใช้ในการตรวจวินิจฉัยโรค<ref>{{Cite news |work=[[เดลินิวส์]] |url=https://www.dailynews.co.th/article/323200 |title=‘หลงหิ่งห้อย’ สร้างชื่อให้ไทย ‘อัญชนา ท่านเจริญ’ ผู้ ‘หลงใหลแมลงเรืองแสง’ |date=24 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308123802/http://dailynews.co.th/article/323200 |archive-date=8 March 2021 |access-date=3 December 2020 |df=dmy-all}}</ref><ref>พิมพ์ใจ ใจเย็น (15 กุมภาพันธ์ 2561). [https://science.mahidol.ac.th/Chaiyen_P/tha/Lux.htm เอนไซม์ลูซิเฟอเรส (Bacterial luciferase; Lux)] หน่วยวิจัยโครงสร้างและการทำงานของโปรตีน (CPSF) คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล.</ref>

== วงจรชีวิต ==
หิ่งห้อยเป็นแมลงที่มีวัฏจักรชีวิตประกอบด้วย 4 ระยะ เมื่อผสมพันธุ์แล้วจะวางไข่ฟองเดี่ยวตามดิน หรือที่ชื้นแฉะ ใบพืชน้ำ ไข่ใช้เวลา 4–12 วัน จึงฟักเป็นตัว ซึ่งช่วงตัวหนอนใช้เวลานานถึง 4–5 เดือน จากนั้นเจริญเติบโตและผ่านการลอกคราบขณะที่เป็นตัวหนอน 6–8 ระยะ จนกระทั่งเข้า[[ดักแด้]] และลอกคราบออกเป็นตัวเต็มวัย ช่วงโตเต็มวัยมีอายุประมาณ 20–30 วันเท่านั้น ซึ่งช่วงเวลาสำคัญเพื่อหาคู่ผสมพันธุ์เท่านั้น<ref name=":5">{{Cite interview |first=อัญชนา |last=ท่านเจริญ |work=Research Café |date=25 March 2020 |url=https://researchcafe.org/research-with-firefly/ |title=งานวิจัย พิสูจน์ภาษารักแห่งหิ่งห้อย |access-date=3 December 2020 |df=dmy-all}}</ref>

หิ่งห้อยมีรอบวงจรชีวิตอยู่ 3–12 เดือน แล้วแต่ละชนิด โดยทั่วไปเฉลี่ยประมาณ 5–6 เดือน<ref name=":5" /> หิ่งห้อยบกบางชนิดมีวงจรชีวิตนานถึง 1 ปี ในขณะที่หิ่งห้อยน้ำส่วนใหญ่มีวงจรชีวิตที่สั้นกว่า

== นิเวศวิทยา ==
หิ่งห้อย มักจะออกหากินในเวลากลางคืน และหลบซ่อนตัวในเวลากลางวัน ส่วนใหญ่แบ่งเป็น 3 กลุ่มคือ หิ่งห้อยบกอาศัยอยู่ตาม[[พุ่มไม้]] หรือตามพื้นที่ชุ่มชื้นใกล้[[หนองน้ำ]] หิ่งห้อยน้ำจืด อาศัยตามแหล่งน้ำ หรือลำธารที่มีน้ำสะอาดและเป็นน้ำนิ่ง เช่น หนอง บ่อ ท้องร่องสวน คลอง และหิ่งห้อยน้ำกร่อยอาศัยตามบริเวณป่าชายเลน ชายฝั่งทะเล ปากแม่น้ำที่มีพื้นที่ชายเลน<ref name=":5" /> ในระยะตัวเต็มวัยหิ่งห้อยมักเกาะอยู่ตามต้น[[ลำพู]] และต้น[[ลำแพน]] [[โพทะเล]] ต้น[[จาก]] ต้น[[แสม]] ต้น[[สาคู]] และต้น[[เหงือกปลาหมอ]] โดยเฉพาะในป่าชายเลนที่มีแหล่งอาหารสมบูรณ์ 

หิ่งห้อย นับว่าเป็น[[แมลง]]ที่มีคุณลักษณะพิเศษ คือสามารถบ่งชี้ถึงความอุดมสมบูรณ์และสมดุลของธรรมชาติได้ โดยเฉพาะมีคุณสมบัติที่สามารถใช้เป็น “[[ตัวห้ำ]]” ในการควบคุมศัตรูพืชตามหลักการทางชีวภาพ เป็นประโยชน์อย่างยิ่งแก่การเกษตรกรรม ซึ่งเป็นพื้นฐานวัฒนธรรมของคนไทย<ref name=":0" /> 

หิ่งห้อยในระยะที่เป็นตัวหนอนจะกินหอยเล็ก ๆ เป็นอาหาร ซึ่งหอยเหล่านั้นเป็นพาหะนำโรคหลายชนิดมาสู่มนุษย์และสัตว์ เช่น [[โรคพยาธิใบไม้ในลำไส้]] [[โรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ]] เป็นต้น นอกจากนั้น หิ่งห้อย ยังเป็นตัวห้ำ ทำลาย[[หอยเชอรี่]] ซึ่งเป็นศัตรูสำคัญกัดกินทำลายต้น[[ข้าว]]ในระยะลงกล้าและระยะปักดำใหม่ ๆ<ref>{{Cite thesis |author=อัญชนา ท่านเจริญ |url=http://mulinet11.li.mahidol.ac.th/thesis/2550/cd406/4438093.pdf |title=The biology and mating behavior of an aquatic firefly species, Luciola aquatilis sp. nov. (Coleoptera: Lampyridae) |publisher=Faculty of graduate studies. Mahidol University |date=2007 }}{{ลิงก์เสีย|date=พฤษภาคม 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1" /> หิ่งห้อยจึงเป็นแมลงที่มีความสำคัญทั้งในด้าน[[การสาธารณสุข]]และการเกษตร

อาหารของหิ่งห้อยแตกต่างกันไปตามชนิดของหิ่งห้อยนอกจากกินหอยแล้ว ยังกิน[[กิ้งกือ]] [[ไส้เดือน]] และตัวอ่อนแมลงตัวเล็ก ๆ เป็นอาหารอีกด้วย ส่วนในระยะโตเต็มวัยหิ่งห้อยจะอาศัยกินเฉพาะ[[น้ำค้าง]]<ref name=":1" /> หรือน้ำหวานจากเกสรดอกไม้<ref>สุทัศน์ ยกส้าน (2 มีนาคม 2555). [https://mgronline.com/science/detail/9550000027286 หิ่งห้อยกับคอนเสิร์ตแสง] [[ผู้จัดการออนไลน์]].</ref>

=== หิ่งห้อยกับต้นลำพู ===
การที่หิ่งห้อยชอบเกาะกับต้นลำพู สันนิษฐานว่าใบลำพูมีความอ่อนนุ่ม มีสีเขียวอ่อน และมีขนาดเล็ก ทำให้หิ่งห้อยตัวเมียมองเห็นแสงได้ง่าย แต่พันธุ์ไม้อื่น ๆ หิ่งห้อยก็เกาะเช่นเดียวกัน โดยเฉพาะต้นที่อยู่โดดเดี่ยวจะมาเกาะกันมาก เช่นบริเวณป่าชายเลนบ้านท่าสอน อ.[[ขลุง]] จ.[[จันทบุรี]] พบว่าหิ่งห้อยพากันมาเกาะบนต้น[[โกงกาง]]ใบเล็กจำนวนมาก<ref name=":1" />

นอกจากนี้ยังมีผู้ตั้งข้อสังเกตว่า สาเหตุที่หิ่งห้อยชอบเกาะอยู่ตามต้นไม้ในป่าชายเลน อาจมีปัจจัยจาก มีหอยบางชนิดที่เป็นอาหารของหิ่งห้อยอาศัยอยู่บริเวณโคนต้นเหล่านี้เป็นจำนวนมาก และน้ำที่ค่อนข้างนิ่งจาก[[ราก]]ต้นไม้ที่ยาวและซ้อนหลายชั้นช่วยการซับแรง[[คลื่น]]

== หิ่งห้อยในประเทศไทย ==
หิ่งห้อยที่พบในประเทศไทยส่วนใหญ่เป็นหิ่งห้อย 2 ชนิด คือ ''Luciola brahmina'' ซึ่งตัวอ่อนอาศัยอยู่บริเวณ[[น้ำจืด]] หรือเรียกว่าหิ่งห้อยบก และ ''Pteroptyx malaccae'' ซึ่งตัวอ่อนอาศัยอยู่บริเวณป่าชายเลน และฝั่งแม่น้ำที่[[น้ำทะเล]]ท่วมถึง หรือเรียกว่าเป็นหิ่งห้อยน้ำกร่อย<ref>ยุวรินทร์ บุญทบ และอื่น ๆ (2551). [https://www.doa.go.th/research/attachment.php?aid=65 ความหลากชนิดของหิ่งห้อยในเขตภาคใต้ของประเทศไทย]. กลุ่มกีฏและสัตววิทยา, สำนักวิจัยพัฒนาการอารักขาพืช, กรมวิชาการเกษตร.</ref><ref name=":1" />

สันนิษฐานว่าในอดีตกรุงเทพมหานครมีต้นลำพูอยู่มากริม[[แม่น้ำเจ้าพระยา]]ไปจนถึง[[คลองบางกอกน้อย]] โดยเฉพาะย่านบางลำพูซึ่งเป็น[[ที่ราบลุ่มต่ำ]]เหมาะแก่การเติบโตของไม้ที่ทนน้ำท่วมขังอย่างต้นลำพู ต่อมาเมื่อ[[ขุดลอกคลอง]]เพื่อขยายพระนครในปี พ.ศ. 2326 [[คลองบางลำพู]]จึงเป็นส่วนหนึ่งของ [[คลองรอบกรุง]]ทางตอนเหนือ หิ่งห้อยและต้นลำพูที่เคยมีเป็นจำนวนมากบริเวณปาก[[คลองบางลำพู]] ก็หมดไปเมื่อวิถีชีวิตของ[[นคราภิวัฒน์|ความเป็นเมือง]]ขยายตัวเข้าสู่พื้นที่แถบนี้ ทั้ง[[ย่านการค้าทางน้ำ]]และบ้านเรือนริมคลอง<ref>สนุกท่องเที่ยว (14 พฤศจิกายน 2545) [https://www.sanook.com/travel/533801/ คลองบางลำพู] สืบค้นเมื่อ 2 ธันวาคม 2563.</ref> ต่อมาในปี [[พ.ศ. 2542]] [[กรมศิลปากร]]ร่วมกับกรุงเทพมหานครได้บูรณะ[[ป้อมพระสุเมรุ]]และบริเวณจัดสร้างเป็น[[สวนสันติชัยปราการ]] และสร้างพระที่นั่งสันติชัยปราการ เพื่อเฉลิมพระเกียรติ[[พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช]] และเปิดให้ประชาชนและนักท่องเที่ยวเข้าพักผ่อนหย่อนใจ โดยได้มีการปลูกต้น[[ลำพู]]จำนวนหนึ่ง และเลี้ยงหิ่งห้อย เพื่อเป็นสัญลักษณ์ของการอนุรักษ์และขยายพันธุ์ เป็นการฟื้นฟูวิถีชีวิต[[บางลำพู]]ในอดีตด้วย

สถานที่ชมหิ่งห้อยที่มีชื่อเสียงในปัจจุบัน เช่น ที่ริมคลอง[[ตลาดน้ำอัมพวา]] [[อำเภออัมพวา]] [[จังหวัดสมุทรสงคราม]] เกาะลัด [[อำเภอบางคล้า]] [[จังหวัดฉะเชิงเทรา]] นิคมสร้างตนเอง ตำบล[[อ่าวน้อย]] อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ [[จังหวัดประจวบคีรีขันธ์]] คลองปากนคร ตำบลปากนคร อำเภอเมือง [[จังหวัดนครศรีธรรมราช]] โดยมีมากในช่วงฤดูฝน ตั้งแต่เดือน[[พฤษภาคม]] - [[ตุลาคม]] เวลาที่เหมาะกับการชมคือ ในคืนเดือนมืด และเป็นช่วงพลบค่ำ เพราะเห็นแสงของหิ่งห้อยได้อย่างชัดเจน 

ชนิดของหิ่งห้อยที่สำรวจและรวบรวมได้จากภาคกลางและภาคตะวันออกของประเทศไทย<ref name=":1" /> 
{| class="wikitable"
|+
!สกุล
!จำนวนชนิด
!แหล่งที่พบ
|-
|Diaphanes 
|2
|จันทบุรี (น้ำตกคลองนารายณ์) และฉะเชิงเทรา
(เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า)
|-
|Lamprigera
|3
|นครนายก จันทบุรี ประจวบคีรีขันธ์ และลพบุรี
(เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าซับลังกา)
|-
|Luciola 
|38
|กรุงเทพฯ พระนครศรีอยุธยา นครปฐม ลพบุรี กาญจนบุรี

เพชรบุรี สระแก้ว ประจวบคีรีขันธ์ สระบุรี จันทบุรี

อุทัยธานี ปทุมธานี สมุทรสาคร ฉะเชิงเทรา ชลบุรี

นนทบุรี สมุทรสงคราม และนครสวรรค์
|-
|Pteroptyx
|2
|สมุทรสาคร สมุทรสงคราม ชลบุรี จันทบุรี และตราด
|-
|Pyrocoelia
|7
|ประจวบคีรีขันธ์ กาญจนบุรี ราชบุรี ลพบุรี ชลบุรี

พระนครศรีอยุธยา เพชรบุรี และอุทัยธานี
|-
|Pyrophanes
|1
|จันทบุรี (เขาสอยดาว)
|-
|Rhagophthalmus
|1
|กรุงเทพฯ (บางเขน) และชลบุรี
|-
|Stenocladius
|1
|จันทบุรี (น้ำตกคลองนารายณ์) และอุทัยธานี (ห้วยขาแข้ง)
|}

== การอนุรักษ์ ==
ประชากรหิ่งห้อยกำลังลดลงทั่วโลกด้วยเหตุผลหลายประการ<ref>{{Cite web |url=https://www.firefly.org/why-are-fireflies-disappearing.html |title=Disappearing Fireflies |work=firefly.org}}</ref> หิ่งห้อยเช่นเดียวกับสิ่งมีชีวิตอื่น ๆ จำนวนมากได้รับผลกระทบโดยตรงจากการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน (เช่น การสูญเสียพื้นที่อาศัย และการเชื่อมต่อพื้นที่) ซึ่งถูกระบุว่าเป็นตัวขับเคลื่อนหลักของการเปลี่ยนแปลงความหลากหลายทางชีวภาพในระบบนิเวศบนบก<ref>{{Cite journal |author1=Sala, Osvaldo E |author2=Chapin, F. Stuart III |author3=Armesto, Juan J |author4=Berlow, Eric |author5=Bloomfield, Janine |author6=Dirzo, Rodolfo |author7=Huber-Sanwald, Elisabeth |author8=Huenneke, Laura F |display-authors=etal |date=10 March 2000 |df=dmy-all |title=Global Biodiversity Scenarios for the Year 2100 |url=https://www.science.org/doi/10.1126/science.287.5459.1770 |url-access=subscription |journal=Science |volume=287 |issue=5459 |pages=1770–1774 |doi=10.1126/science.287.5459.1770 |issn=0036-8075 |pmid=10710299}}</ref> นอกจากนี้[[สารกำจัดศัตรูพืช]]และ[[ยาฆ่าวัชพืช]]ยังถูกระบุว่าเป็นสาเหตุของการลดลงของหิ่งห้อย<ref>[https://www.firefly.org/how-you-can-help.html "How You Can Help"], ''FireFly.org'', citing (1) "Understanding Halofenozide (Mach 2) and Imidacloprid (Merit) Soil Insecticides," by Daniel A Potter. International SportsTurf Institute, Turfax, Vol. 6 No. 1 (Jan.–Feb. 1998) and (2) "Relative Toxicities of Chemicals to the Earthworm Eisenia foetida," by Brian L. Roberts and H. Wyman Dorough. published online: 20 Oct 2009. Environmental Toxicology and Chemistry, Vol. 3, No. 1 (Jan. 1984), pp. 67–78.</ref> และยังรวมถึงการท่องเที่ยวชมแสงหิ่งห้อยที่ไม่มีการจัดการที่ดี ซึ่งต้องการเน้นการให้ความรู้ที่เหมาะสมแก่นักท่องเที่ยว เช่น การใส่เสื้อผ้าแขนยาวขายาวในการชมหิ่งห้อยแทนการทายากันยุง ไม่ใช้ไฟฉายหรือมีแสงหรือเสียงรบกวนหิ่งห้อย เป็นต้น<ref name=":5" />

=== ความไวต่อมลภาวะทางแสง ===
หิ่งห้อยอาศัยแสงของมันเองในการแพร่พันธุ์<ref name=":3">{{Cite journal |author1=Lloyd, James E |author2=Wing, Steven R |author3=Hongtrakul, Tawatchai |date=1989 |title=Ecology, Flashes, and Behavior of Congregating Thai Fireflies |url=https://www.jstor.org/stable/2388290 |url-access=registration |journal=Biotropica |volume=21 |number=4 |pages=373–376 |doi=10.2307/2388290 |jstor=2388290}}</ref> พวกมันจึงมี[[ความไวแสง|ความไวต่อระดับแสง]]ในสิ่งแวดล้อมมากและได้รับกระทบผลจาก[[มลภาวะทางแสง]]ด้วย<ref name=":3" /><ref name=":4">Viviani, Vadim Ravara; Rocha, Mayra Yamazaki; Hagen, Oskar (มิถุนายน 2553). [https://www.researchgate.net/publication/49944017_Fauna_de_besouros_bioluminescentes_Coleoptera_Elateroidea_Lampyridae_Phengodidae_Elateridae_nos_municipios_de_Campinas_Sorocaba-Votorantim_e_Rio_Claro-Limeira_SP_Brasil_biodiversidade_e_influencia_da_ Fauna de besouros bioluminescentes (Coleoptera: Elateroidea: Lampyridae; Phengodidae, Elateridae) nos municípios de Campinas, Sorocaba-Votorantim e Rio Claro-Limeira (SP, Brasil): biodiversidade e influência da urbanização]. {{In lang|pt}}. ''Biota Neotropica''. '''10''' (2): 103–116. {{ISSN|1676-0603}}.</ref> จากรายงานการศึกษาหลายชิ้นที่ได้วิจัยเชิงลึกถึงผลกระทบของแสงไฟกลางคืนที่มีต่อหิ่งห้อย<ref>{{Cite journal |author1=Firebaugh, Ariel |author2=Haynes, Kyle J |date=19 September 2016 |url=https://link.springer.com/article/10.1007%2Fs00442-016-3723-1 |url-access=subscription |title=Experimental tests of light-pollution impacts on nocturnal insect courtship and dispersal |journal=Oecologia |volume=182 |issue=4 |pages=1203–1211 |bibcode=2016Oecol.182.1203F |doi=10.1007/s00442-016-3723-1 |issn=0029-8549 |pmid=27646716 |s2cid=36670391 |df=dmy-all}}</ref><ref>{{Cite journal |author1=Owens, Avalon Celeste Stevahn |author2=Meyer-Rochow, Victor Benno |author3=Yang, En-Cheng |date=7 February 2018 |url=https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.0191576 |title=Short- and mid-wavelength artificial light influences the flash signals of Aquatica ficta fireflies (Coleoptera: Lampyridae) |journal=PLOS ONE |volume=13 |issue=2 |page=e0191576 |editor= Christian Wegener |bibcode=2018PLoSO..1391576O |doi=10.1371/journal.pone.0191576 |issn=1932-6203 |pmc=5802884 |pmid=29415023 |df=dmy-all}}</ref> 

หิ่งห้อยเป็นสัตว์ที่มีเสน่ห์ดึงดูด (ซึ่งเป็นคุณลักษณะที่หายากในหมู่แมลง) และพบเห็นได้ง่าย การอนุรักษ์อาจทำได้จัดหาหิ่งห้อยสายพันธุ์ที่ดีเพื่อดึงดูดความสนใจของสาธารณชน อีกทั้งการศึกษาในหิ่งห้อยยังสามารถเป็นตัวอย่าวที่ดีสำหรับผลกระทบของแสงที่มีต่อสัตว์ป่าออกหากินเวลากลางคืน

การมีความอ่อนไหวสูงตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของสิ่งแวดล้อม จากการทดลองของภาควิชากีฏวิทยา คณะเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ พบว่าหิ่งห้อยที่อยู่ในห้องมืดสนิทจับคู่ผสมพันธุ์กันภายใน 30 นาที แต่หิ่งห้อยที่อยู่ในห้องมีแสงไฟเล็กน้อย กลับพบว่าตัวเมียไม่ยอมผสมพันธุ์ ส่วนตัวผู้ต้องใช้เวลาจับคู่นานถึง 5–7 ชั่วโมงกว่าจะผสมพันธุ์สำเร็จ ซึ่งอาจสรุปได้ว่า แสงไฟมีผลต่อพฤติกรรมการผสมพันธุ์ของหิ่งห้อย โดยความเข้มแสงเพียง 0.3 ลักซ์นั้น ถือเป็นแสงที่มีความสว่างน้อยมาก เมื่อเทียบกับหลอดไฟที่ใช้กันทั่วไป ซึ่งมีความเข้มแสงถึง 320–500 ลักซ์ ดังนั้นแสงไฟจากท้องถนน บ้านเรือน หรือแม้กระทั่งจากการนั่งเรือชมหิ่งห้อย ย่อมส่งผลกระทบต่อหิ่งห้อยอย่างมาก<ref>ไทยโพสต์ [https://travel.kapook.com/view16483.html ห่วงหิ่งห้อยอัมพวา แนวโน้ม-สูญ] สืบค้นเมื่อ 2 ธันวาคม 2563.</ref><ref>{{Cite web |work=สถาบันวิจัยดาราศาสตร์แห่งชาติ |url=https://darksky.narit.or.th/impact/ |title=ผลกระทบมลภาวะทางแสง}}</ref> หิ่งห้อยจึงสามารถเป็น[[ตัวชี้วัดทางธรรมชาติ]]ที่ดีสำหรับวัดปริมาณแสงในเวลากลางคืนที่มนุษย์สร้างขึ้น<ref name=":4" /><ref>{{Cite journal |author=อมรศิริ ดวงดี |url=https://journal.oas.psu.ac.th/index.php/asj/article/view/56 |title=ความตระหนักของนักท่องเที่ยวที่มีต่อการอนุรักษ์หิ่งห้อย ในแหล่งท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ตลาดน้ำอัมพวา จังหวัดสมุทรสงคราม |journal=วารสารวิทยบริการ  มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ |publisher=สำนักวิทยบริการ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี |date=2012}}</ref>

== วิวัฒนาการ ==
ผังวิวัฒนาการชาติพันธุ์ อ้างอิงจาก Martin et al. 2019 

{{clade
|label1=Lampyridae
|1={{clade
		|1=[[Luciolinae]]
		|2={{clade
				|1={{clade
						|1=[[Pterotinae]]
						|2=[[Ototretinae]]
						}}
				|2={{clade
						|1=[[Lamprohizinae]]
						|2={{clade
							|1={{clade
								|1=[[Psilocladinae]]
								|2={{clade
									|1=[[Amydetinae]]
									|2=[[Photurinae]]
									}}
								}}
							|2=[[Lampyrinae]]
							}}
						}}
				}}
		}}
}}

== อ้างอิง ==
{{รายการอ้างอิง}}

== แหล่งข้อมูลอื่น ==
{{วิกิคำคมอังกฤษ|Fireflies}}
{{คอมมอนส์-หมวดหมู่|Lampyridae}}
* {{Cite web |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi |title=NCBI taxonomy database}}
* {{Cite journal |url=http://www.sakulthai.com/DSakulcolumndetail.asp?stcolumnid=185&stissueid=2389&stcolcatid=9&stauthorid=10%20 |author=ปถพีรดี |title=หิ่งห้อย |archive-url=https://web.archive.org/web/20070926224652/http://www.sakulthai.com/DSakulcolumndetail.asp?stcolumnid=185&stissueid=2389&stcolcatid=9&stauthorid=10%20 |archive-date=2007-09-26 |publisher= อักษรโสภณ |journal=สกุลไทย |volume=46 |number=2389 |date=2000-08-01 |df=dmy-all}}
* {{Cite web |url=http://variety.mcot.net/inside.php?docid=2167&doctype=14 |title=ททท. เชิญสัมผัสธรรมชาติริมคลองฤดูฝน ในการล่องเรือชมหิ่งห้อย จังหวัดสมุทรสงคราม |archive-url=https://web.archive.org/web/20081004080846/http://variety.mcot.net/inside.php?docid=2167&doctype=14 |archive-date=2008-10-04 |df=dmy-all}}
* {{Cite web |url=https://tis.dasta.or.th/stisdasta/attraction/3631 |title=ป่าชายเลนท่าสอน |publisher=องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) |access-date=2022-01-17 |archive-date=2022-01-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220118195720/https://tis.dasta.or.th/stisdasta/attraction/3631 |url-status=dead }}
* {{Cite news |url=https://www.komchadluek.net/kom-lifestyle/478580 |title=น่าทึ่ง.."หิ่งห้อย"แมลงจิ๋วเรืองแสง |work=[[คมชัดลึก (หนังสือพิมพ์)|คมชัดลึกออนไลน์]] |date=13 August 2021 |df=dmy-all}}

{{taxonbar|from=Q25420}}
{{Authority control}}
[[หมวดหมู่:ด้วง]]
[[หมวดหมู่:กลางคืน]]