ดูต้นฉบับสำหรับ นิวทริโน

{{กล่องข้อมูล อนุภาค1
 | name = นิวทริโน/ปฏินิวทริโน
 | image = [[ไฟล์:FirstNeutrinoEventAnnotated.jpg|280px]]
 | caption = การใช้ห้องฟองไฮโดรเจน ({{langx|en|hydrogen bubble chamber}}) ตรวจจับนิวทริโนเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 13 พฤศจิกายน 1970 ที่ห้องทดลองแห่งชาติที่ Argonne นิวทริโนเข้าชนโปรตอนในอะตอมของไฮโดรเจน การปะทะกันเกิดขึ้นที่จุดที่เห็นได้เป็นสามรอยกระจายออกมาทางด้านขวาของภาพ
 | num_types = 3 ชนิด – อิเล็กตรอนนิวทริโน, มิวออนนิวทริโน และเทานิวทริโน
 | composition = [[อนุภาคมูลฐาน]]
 | statistics = [[เฟอร์มิออน]]
 | group = [[เลปตอน]], [[ปฏิเลปตอน]]
 | generation = ที่ 1, ที่ 2 และ ที่ 3
 | interaction = [[อันตรกิริยาอย่างอ่อน]] และ [[แรงโน้มถ่วง]]
 | particle =
 | antiparticle = ปฏินิวทริโนมีความเป็นไปได้ที่จะเหมือนนิวทริโน (ดู ''[[Majorana fermion]]'').
 | theorized = V<sub>e</sub> (Electron neutrino): [[Wolfgang Pauli]] (1930)<br />V<sub>μ</sub> (Muon neutrino): ปลายปี 1940s
V<sub>T</sub> (Tau neutrino): กลางปี 1970s
 | discovered = V<sub>e</sub>: [[Clyde Cowan]], [[Frederick Reines]] (1956)<br />V<sub>μ</sub>: [[Leon Lederman]], [[Melvin Schwartz]] และ [[Jack Steinberger]] (1962)<br />V<sub>T</sub>: [[DONUT|DONUT collaboration]] (2000)
 | symbol = V<sub>e</sub>, V<sub>μ</sub>, V<sub>T</sub>, {{overline|V}}<sub>e</sub>, {{overline|V}}<sub>μ</sub>, {{overline|V}}<sub>T</sub>
 | mass = น้อย, แต่ไม่เป็นศูนย์ 
 | decay_time =
 | decay_particle =
 | electric_charge = 0&nbsp;[[elementary charge|e]]
 | color_charge =
 | spin = {{frac|1|2}}
 | X_charge = −3
 | weak_hypercharge = −1
 | B-L = −1
}}

'''นิวทริโน''' ({{langx|en|Neutrino}}, ใช้สัญลักษณ์ <math>\nu</math>) เป็น[[เฟอร์มิออน|อนุภาคเฟอร์มิออน]] ([[อนุภาคมูลฐาน]]ที่มีเลขสปิน {{sfrac| 1 |2}}) ที่มีอันตรกิริยาผ่าน[[อันตรกิริยาอย่างอ่อน]]และ[[ความโน้มถ่วง|แรงโน้มถ่วง]]เท่านั้น<ref>{{cite book
| last = Close
| first = Frank
| title = Neutrinos (softcover ed.)
| publisher = Oxford University Press
| isbn = 978-0199695997
| year = 2010
}}</ref><ref>{{cite book| last = Jayawardhana 
| first = Ray
| title = he Neutrino Hunters: The chase for the ghost particle and the secrets of the universe (softcover ed.)
| url = https://archive.org/details/neutrinohuntersc0000jaya_k8i0
| publisher = Oneworld Publications
| isbn = 978-1-780-74647-0
| year = 2015}}</ref> ชื่อของนิวทริโนนั้นมาจากความเป็นกลางทางไฟฟ้าและมีมวลน้อยมากซึ่งเคยถูกเชื่ออยู่นานว่ามีมวลเป็นศูนย์ ถ้าไม่รวมอนุภาคไม่มีมวล นิวทริโนถือว่ามีมวลนิ่งน้อยมากเมื่อเทียบกับอนุภาคมูลฐานชนิดอื่น<ref>{{cite journal
  |first1=Susanne |last1=Mertens
  |year=2016
  |title=Direct neutrino mass experiments
  |journal=[[Journal of Physics: Conference Series]]
  |volume=718 |issue=2 |page=022013
  |arxiv=1605.01579  |bibcode=2016JPhCS.718b2013M
  |doi=10.1088/1742-6596/718/2/  |s2cid=56355240}}</ref>
เนื่องจากอันตรกิริยาอย่างอ่อนนั้นมีระยะที่ส่งผลของแรงสั้นมากและความโน้มถ่วงก็มีค่าที่น้อยมากเนื่องจากมวลที่เล็กน้อยของนิวทริโน อีกทั้งนิวทริโนยังไม่สามารถสัมผัสได้ถึง[[อันตรกิริยาอย่างเข้ม]] ดังนั้นนิวทริโนจึงเคลื่อนที่ทะลุผ่านสสารทุกชนิดโดยที่ไม่สามารถถูกตรวจจับได้

นิวทริโนทั้งสามเฟลเวอร์ถูกสร้างขึ้นมาจากอันตรกิริยาอย่างอ่อน ประกอบด้วย นิวทริโนอิเล็กตรอน (<math>\nu_e</math>) นิวทริโนมิวออน (<math>\nu_\mu</math>) และนิวทริโนเทา (<math>\nu_\tau</math>) แต่ละเฟลเวอร์จะมีค่าประจุเลปตอนเฉพาะของตัวเอง<ref>
{{cite journal
 |last1=Nakamura |first1=Kengo
 |last2=Petcov   |first2=Serguey Todorov
 |year=2016
 |title=Neutrino mass, mixing, and oscillations
 |journal=[[Chinese Physics C]]
 |volume=40  |page=100001
 |url=http://pdg.lbl.gov/2016/reviews/rpp2016-rev-neutrino-mixing.pdf
}}
</ref> ถึงแม้ว่านิวทริโนจะถูกเชื่ออย่างนมนานว่าเป็นอนุภาคไม่มีมวล แต่ในปัจจุบันทราบแล้วว่าทั้งสามเฟลเวอร์มีมวลที่แตกต่างกัน (นิวทริโนชนิดที่มีมวลน้อยที่สุดสามารถมีค่าเป็นศูนย์ได้ <ref>
{{cite journal 
 | last1 = Boyle | first1 = Latham 
 | last2 = Finn  | first2 = Kiernan 
 | last3 = Turok | first3 = Neil 
 | year = 2022 
 | title = The Big Bang, CPT, and neutrino dark matter 
 | journal = Annals of Physics 
 | volume = 438 | page = 168767
 | doi = 10.1016/j.aop.2022.168767 | arxiv = 1803.08930 
 | bibcode = 2022AnPhy.43868767B 
 | s2cid = 119252778 
}}
</ref>) แต่ว่าค่ามวลทั้งสามไม่ได้สอดคล้องแบบเจาะจงกับทั้งสามเฟลเวอร์ กล่าวคือสถานะเฟลเวอร์หนึ่งของนิวทริโนที่ถูกสร้างจากอันตรกิริยาแบบอ่อนเป็นการผสมรวมกันของสถานะมวลของนิวทริโนทั้งสามชนิด (การซ้อนทับเชิงควอนตัม) นิวทริโนสามารถกวัดแกว่ง (Oscillate) ไปมาระหว่างเฟลเวอร์ได้เมื่อมีการเคลื่อนที่ ตัวอย่างเช่น นิวทริโนอิเล็กตรอนที่ถูกสร้างจาก[[การสลายให้อนุภาคบีตา]]เมื่อเคลื่อนที่มายังเครื่องตรวจจับ ตัวเครื่องอาจจะจับได้เป็นนิวทริโนมิวออนหรือนิวทริโนเทาก็ได้<ref name=Grossman-Lipkin-1997>
{{cite journal
 |last1=Grossman |first1=Yuval
 |last2=Lipkin   |first2=Harry J.  |author2-link=Harry J. Lipkin
 |year=1997
 |title=Flavor oscillations from a spatially localized source — A simple general treatment
 |journal=[[Physical Review|Physical Review D]]
 |volume=55  |issue=5  |page=2760
 |arxiv=hep-ph/9607201  |bibcode=1997PhRvD..55.2760G
 |doi=10.1103/PhysRevD.55.2760  |s2cid=9032778
}}
</ref><ref name=Bilenky-2016-ν-osc>
{{cite journal
 |first=Samoil M.  |last=Bilenky
 |year=2016
 |arxiv=1602.00170 |bibcode=2016NuPhB.908....2B
 |doi=10.1016/j.nuclphysb.2016.01.025
 |title=Neutrino oscillations: From a historical perspective to the present status
 |journal=[[Nuclear Physics (journal)|Nuclear Physics B]]
 |volume=908 |pages=2–13
 |s2cid=119220135
}}
</ref> ในปัจจุบันถึงปี ค.ศ.2022 ยังไม่มีการทราบค่ามวลทั้งสามของนิวทริโน แต่การทดลองในห้องปฏิบัติการณ์และการสังเกตการณ์ทางดาราศาสตร์ได้ให้คำตอบของค่ามวลสูงสุดที่เป็นไปได้ของนิวทริโนอิเล็กตรอน และผลรวมของมวลทั้งสามเฟลเวอร์ (< 2.14×10<sup>-37</sup> กิโลกรัม)<ref name=KATRIN-2022-NatPhys>
{{cite journal
 |author1=Aker, M.
 |author2=Mertens, S.  |author3=Schlösser, M. 
 |display-authors=etal
 |collaboration=KATRIN Collaboration
 |date=February 2022
 |title=Direct neutrino-mass measurement with sub-electronvolt sensitivity
 |journal=[[Nature Physics]]
 |volume=18 |pages=160–166
 |doi=10.1038/s41567-021-01463-1  |doi-access=free
 |ISSN=1745-2473 
}} {{ISSN|1745-2481}}&nbsp;(online)
</ref>

แต่ละเฟลเวอร์ของนิวทริโนจะมี[[ปฏิอนุภาค]]ของตัวเอง เรียกว่าปฏินิวทริโน (Antineutrino) ซึ่งมีค่าสปิน {{sfrac| 1 |2}} และไม่มีประจุไฟฟ้า ปฏินิวทริโนแตกต่างจากนิวทริโนตรงที่มีเครื่องหมายของตัวเลขเลปตอนและ Weak isospin ตรงข้ามกัน และมีไคแรลลิตี (Chirality) ถนัดขวา เพื่อที่จะอนุรักษ์ตัวเลขเลปตอนรวม (ในการสลายตัวให้อนุภาคบีตา) นิวทริโนอิเล็กตรอนจะต้องมี[[โพซิตรอน]]หรือปฏิอนุภาคของนิวทริโนอิเล็กตรอนเกิดขึ้นมาพร้อมกัน ในทางตรงกันข้ามปฏินิวทริโนอิเล็กตรอนจะเกิดขึ้นมาพร้อมกับอิเล็กตรอนหรือนิวทริโนอิเล็กตรอนเท่านั้น<ref name=FourPeaksAZ-ghostν>{{cite web
 |title=Ghostlike neutrinos
 |website=particlecentral.com
 |publisher=Four Peaks Technologies
 |location=Scottsdale, AZ
 |url=http://www.particlecentral.com/neutrinos_page.html
 |access-date=24 April 2016
 |archive-date=2016-03-24
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160324131645/http://www.particlecentral.com/neutrinos_page.html
 |url-status=dead
 }}</ref><ref name=HypPhys-GSU-consℓ>
{{cite web
 |title=Conservation of lepton number
 |series=HyperPhysics / particles
 |publisher=Georgia State University
 |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/particles/parint.html#c3
 |access-date=24 April 2016
}}
</ref>

นิวทริโนสามารถถูกสร้างขึ้นมาได้จากหลายกระบวนการการสลายตัว รายการต่อไปนี้เป็นตัวอย่างของการสร้างนิวทริโน
* การสลายให้อนุภาคบีตาของนิวเคลียสหรือ[[แฮดรอน]]
* ปฏิกิริยานิวเคลียร์ในธรรมชาติ เช่น ปฏิกิริยาที่ใจกลางดาวฤกษ์
* ปฏิกิริยานิวเคลียร์ประดิษฐ์ในเตาปฏิกรณ์ ระเบิดปรมาณู หรือ[[เครื่องเร่งอนุภาค]]
* ในช่วงการเกิดมหานวดารา (Supernova)
* ในช่วงที่ดาวนิวตรอนหมุนช้าลง
* รังสีคอสมิกหรืออนุภาคที่ถูกเร่งชนเข้ากับอะตอม
นิวทริโนที่ถูกตรวจจับได้บนโลกส่วนใหญ่มาจากปฏิกิริยานิวเคลียร์ในดวงอาทิตย์ ใน 1 วินาทีจะมีนิวทริโนสุริยะจำนวน 65 พันล้านตัว (6.5×10<sup>10</sup>) ตกกระทบพื้นที่ 1 ตารางเซนติเมตร<ref name=Armitage-JILA-2003-sol-ν>{{cite web
 |first=Philip
 |last=Armitage
 |year=2003
 |title=Solar neutrinos
 |department=JILA
 |publisher=University of Colorado
 |location=Boulder, CO
 |url=http://jila.colorado.edu/~pja/astr3730/lecture21.pdf
 |access-date=24 April 2016
 |archive-date=2016-03-28
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328131827/http://jila.colorado.edu/~pja/astr3730/lecture21.pdf
 |url-status=dead
 }}</ref><ref name=Bahcall-Serenelli-Basu-2005>
{{cite journal
 |last1=Bahcall   |first1=John N. |author-link1=John N. Bahcall
 |last2=Serenelli |first2=Aldo M.
 |last3=Basu      |first3=Sarbani |author-link3=Sarbani Basu
 |year=2005
 |title=New solar opacities, abundances, helioseismology, and neutrino fluxes
 |journal=[[The Astrophysical Journal]]
 |volume=621  |issue=1  |pages=L85–L88
 |s2cid=1374022  |arxiv=astro-ph/0412440
 |bibcode=2005ApJ...621L..85B  |doi=10.1086/428929
}}
</ref> นิวทริโนสามารถถูกใช้ใน[[การกราดภาพตัดขวาง]]เพื่อสำรวจภายในของโลกได้<ref name=Millhouse-Lipkin-2013-tomog>{{cite journal
 |first1=Margaret A.
 |last1=Millhouse
 |first2=David C.
 |last2=Lipkin
 |year=2013
 |title=Neutrino tomography
 |journal=[[American Journal of Physics]]
 |volume=81
 |issue=9
 |pages=646–654
 |bibcode=2013AmJPh..81..646M
 |doi=10.1119/1.4817314
 |url=http://soundideas.pugetsound.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2059&context=faculty_pubs
 }}{{ลิงก์เสีย|date=สิงหาคม 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=PINGU-2014-LoIntt>
{{cite report
 |author1=M. G. Aartsen
 |collaboration=The IceCube-PINGU Collaboration
 |year=2014
 |series=Letter of Intent
 |title=The Precision IceCube Next Generation Upgrade (PINGU)
 |arxiv=1401.2046
}}
</ref>
==ประวัติ==

===ข้อเสนอของเพาลี===

นิวทริโน{{efn|นิวทริโนที่เพาลีตั้งสมมติฐานไว้เป็นที่ทราบในปัจจุบันว่าคือนิวทริโนอิเล็กตรอน}} ถูกตั้งสมมติฐานครั้งแรกโดย [[โวล์ฟกัง  เพาลี]] (Wolfgang Pauli) ในปี 1930 เพื่ออธิบายว่าใน[[การสลายให้อนุภาคบีตา]] พลังงาน โมเมนตัมและ[[สปิน (ฟิสิกส์)|โมเมนตัมเชิงมุมสปิน]]ควรจะเป็นตามกฎการอนุรักษ์ ในทางตรงกันข้ามกับ[[นีลส์ บอร์]]ผู้เสนอฟิสิกส์ของ[[กฎการอนุรักษ์]]ในเชิงสถิติเพื่อที่จะอธิบายสเปกตรัมของพลังงานที่ต่อเนื่องในกระบวนการสลายให้อนุภาคบีตา เพาลีตั้งสมมติฐานถึงอนุภาคที่ไม่สามารถตรวจพบได้และเรียกมันว่า "[[นิวตรอน]]" เพาลีใช้คำลงท้าย -ออน เพื่อให้เหมือนกับโปรตอนและอิเล็กตรอน เพาลีมองว่าอนุภาคตัวใหม่นี้ถูกปลดปล่อยออกมาจากนิวเคลียสพร้อมกันกับอิเล็กตรอนหรืออนุภาคบีตาในกระบวนการสลายให้อนุภาคบีตาและมีมวลใกล้เคียงกับอิเล็กตรอน<ref name=Brown-1978-idea-ν>
{{cite journal
 |last=Brown |first=Laurie M. |author-link=Laurie Brown (physicist)
 |year=1978
 |title=The idea of the neutrino
 |journal=[[Physics Today]]
 |volume=31 |issue=9 |pages=23–28
 |bibcode=1978PhT....31i..23B  |doi=10.1063/1.2995181
}}
</ref>{{efn|นีลส์ บอร์ได้นำเสนอว่ากฎการอนุรักษ์พลังงาน โมเมนตัมและโมเมนตัมเชิงมุมถูกละเมิดในระดับอะตอม}}

เจมส์ แชดวิก (James Chadwick) ได้ค้นพบอนุภาคในนิวเคลียสและตั้งชื่อมันว่า[[นิวตรอน]]ในปี ค.ศ.1932 ซึ่งในตอนนั้นยังนิวทริโนยังใช้ชื่อว่านิวตรอนอยู่ คำว่า"นิวทริโน" ปรากฎขึ้นมาในคำศัพท์วิทยาศาสตร์โดย[[เอนริโก แฟร์มี]] (Enrico Fermi) ในงานประชุมวิชาการที่ปารีสในเดือนกรกฎาคมปี ค.ศ.1932 และที่งานประชุมวิชาการโซลเวย์ในเดือนตุลาคมปี ค.ศ.1933 ซึ่งเพาลีก็เห็นด้วยกับชื่อนี้ ชื่อนิวทริโนซึ่งเป็นภาษาอิตาลีแปลว่า เป็นกลางขนาดเล็ก ๆ ได้ถูกตั้งขึ้นมาอย่างติดตลกโดยเอโดอาร์โด อมาลดี (Edoardo Amaldi) ในขณะที่เขาพูดคุยกับแฟร์มีที่สถาบันฟิสิกส์ปานิสเปอร์นา (Institute of Physics of via Panisperna) เพื่อให้ชื่อต่างจากอนุภาคมวลหนักที่แชดวิกค้นพบ<ref>
{{cite journal
 |last=Amaldi  |first=Edoardo  |author-link=Edoardo Amaldi
 |year=1984
 |title=From the discovery of the neutron to the discovery of nuclear fission
 |journal=[[Physics Reports]]
 |volume=111  |issue=1–4  |page=306
 |bibcode=1984PhR...111....1A  |doi=10.1016/0370-1573(84)90214-X
}}
</ref>

ในทฤษฎีการสลายตัวให้อนุภาคบีตาของแฟร์มี นิวตรอนสามารถสลายตัวให้โปรตอน อิเล็กตรอน และอนุภาคมวลเบาที่เป็นกลาง (ปัจจุบันเรียกว่านิวทริโนอิเล็กตรอน) 
:<math> n^0 \rightarrow p^+ + e^- + \bar{\nu}_e </math>

งานวิจัยของแฟร์มีในปี ค.ศ.1934 ได้ผนวกทฤษฎีนิวทริโนของเพาลี ทฤษฎีโพซิตรอนของดิแรกและแบบจำลองนิวตรอน-โปรตอนของ[[แวร์เนอร์ ไฮเซินแบร์ค|ไฮเซนแบร์ค]]เข้าด้วยกันแล้วให้พื้นฐานทางทฤษฎีที่แข็งแกร่งเพื่อใช้สำหรับการทดลอง วารสาร ''Nature'' ได้ปฏิเสธงานวิจัยของแฟร์มีพร้อมบอกว่าทฤษฎีนี้อยู่ห่างไกลจากความเป็นจริงเกินไป แฟร์มีจึงได้เปลี่ยนมาส่งตีพิมพ์ในวารสารในอิตาลีแทนซึ่งได้รับการตีพิมพ์ในเวลาต่อมา แต่ว่าทฤษฎีนี้ไม่ได้รับความสนใจเท่าที่ควรจึงทำให้แฟร์มีให้ไปให้ความสนใจในฟิสิกส์เชิงการทดลองแทน<ref name=Fermi-1934>
{{cite journal
 |last=Fermi |first=Enrico |author-link=Enrico Fermi
 |year=1934
 |title=Versuch einer Theorie der β-Strahlen.&nbsp;I
 |trans-title=Search for a theory of β-decay.&nbsp;I
 |journal=[[Zeitschrift für Physik A]]  |lang=de
 |volume=88 |issue=3–4 |pages=161–177
 |bibcode=1934ZPhy...88..161F |doi=10.1007/BF01351864
 |s2cid=125763380
}}
</ref><ref>
{{cite journal
 |last1=Fermi  |first1=Enrico  |author1-link=Enrico Fermi
 |last2=Wilson |first2=Fred L.
 |translator=Wilson, Fred L.
 |year=1968
 |title=Fermi's theory of beta decay
 |journal=[[American Journal of Physics]]
 |volume=36 |issue=12 |page=1150
 |bibcode=1968AmJPh..36.1150W  |doi=10.1119/1.1974382
 |url=http://microboone-docdb.fnal.gov/cgi-bin/RetrieveFile?docid=953;filename=FermiBetaDecay1934.pdf;version=1
}}
</ref><ref name=Close-2012-ν>
{{cite book
 |last=Close |first=Frank
 |year=2012
 |title=Neutrino
 |publisher=[[Oxford University Press]]
 |isbn=978-0199695997
}}
</ref>{{rp|page=24}}

ในปี ค.ศ.1934 มีการหลักฐานจากการทดลองที่ขัดแย้งกับแนวคิดของบอร์ที่ว่ากฎการอนุรักษ์พลังงานใช้งานไม่ได้สำหรับการสลายตัวให้อนุภาคบีตา ในงานประชุมวิชาการโซลเวย์ในปีนั้น ได้มีการนำเสนอการวัดค่าสเปกตรัมพลังงานของอนุภาคบีตา (อิเล็กตรอน) ซึ่งแสดงให้เห็นว่าสเปกตรัมพลังงานมีการกระจายที่ต่อเนื่องและมีค่าสูงสุดค่าหนึ่ง ถ้ากฎอนุรักษ์พลังงานถูกต้องสเปกตรัมพลังงานจะไม่เป็นไปตามที่วัดค่าได้ แต่ในความเป็นจริงมันได้มีอนุภาคตัวหนึ่งพาพลังงานบางส่วนลับหายไป และถูกเรียกว่านิวทริโน

===การตรวจจับโดยตรง===
[[File:Clyde Cowan.jpg|thumb|upright|เฟรเดอริก เรเนสและไคลด์ โคแวนผู้นำในการค้นหานิวทริโน ค.ศ.1956]]
ในปี 1942 Wang Ganchang เป็นคนแรกที่เสนอให้ใช้[[การจับยึดอิเล็กตรอน]]ในการตรวจวัดนิวทริโน  [[ไคลด์ โคแวน]], [[เฟรเดอริก เรเนส]], Francis B. "Kiko" Harrison Herald, W. Kruse และ Austin D. McGuire ได้ตีพิมพ์การยืนยันว่าพวกเขาได้ตรวจจับนิวทริโนได้สำเร็จลงในวารสารวิทยาศาสตร์ฉบับวันที่ 20 กรกฎาคม 1956 ผลงานนี้ทำให้ได้รับรางวัลโนเบลใน 40 ปีต่อมา

การทดลองนี้ในปัจจุบันเป็นที่รู้จักกันในชื่อการทดลองของโคแวน-เรเนส ปฏินิวทริโนที่ถูกสร้างในเตาปฏิกรณ์ด้วยกระบวนการการสลายให้อนุภาคบีตาทำปฏิกิริยากับโปรตอนแล้วให้นิวตรอนและโพซิตรอน ดังสมการ
:<math>\bar{\nu}_e + p^+ \rightarrow n^0 + e^+</math>

โพซิตรอนเมื่อเจอกับอิเล็กตรอนจะเกิดการประลัยแล้วให้รังสีแกมมาซึ่งสามารถถูกตรวจจับได้ ส่วนนิวตรอนสามารถถูกตรวจวัดได้จากกระบวนการจับยึดนิวตรอนซึึ่งปลดปล่อยรังสีแกมมาออกมาให้ตรวจจับได้ ทั้งการประลัยโพซิตรอนและการจับยึดนิวตรอนที่เกิดขึ้นพร้อมกันนี้ให้สัญญาณว่ามีปฏินิวทริโนอยู่จริง

ในเดือนกุมภาพันธ์ปี 1965 นิวทริโนตัวแรกในธรรมชาติได้ถูกค้นพบในห้องที่ถูกเตรียมการไว้อย่างดีลึกจากผิวดิน 3 กิโลเมตรในเหมืองแร่ใกล้กับบอกสเบิร์กประเทศ[[แอฟริกาใต้]]

===เฟลเวอร์นิวทริโน===
ปฏินิวทริโนที่ถูกค้นพบโดยโคแวนและเรเนสเป็นปฏิอนุภาคของนิวทริโนอิเล็กตรอน

ในปี ค.ศ.1962 ลีออน เลเดอร์แมน (Leon M. Lederman) เมลวิน ชวาร์ตซ์ (Melvin Schwartz) แจ็ค สไตน์เบอร์เกอร์ (Jack Steinberger) ได้แสดงให้เห็นว่าได้มีนิวทริโนอีกชนิดหนึ่งเรียกว่านิวทริโนมิวออน ซึ่งได้รับรางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ในปี ค.ศ.1988

เมื่ออนุภาคเทา เลปตอนรุ่นที่สามถูกค้นพบในปี ค.ศ.1975 ที่ศูนย์เครื่องเร่งอนุภาคเชิงเส้นสแตนฟอร์ด (Stanford Linear Accelerator Center) เทาถูกทำนายว่าจะต้องมีความเกี่ยวข้องกับนิวทริโน (นิวทริโนเทา) หลักฐานชิ้นแรกสำหรับนิวทริโนรุ่นที่สามมาจากการสังเกตพลังงานและโมเมนตัมที่หายไปในกระบวนการสลายให้เทาซึ่งคล้ายกับการสลายตัวให้อนุภาคบีตาที่นำไปสู่การค้นพบนิวทริโนอิเล็กตรอน การตรวจเจอนิวทริโนเทาถูกประกาศครั้งแรกในปี ค.ศ.2000 โดย DONUT collaboration ที่แล็บเฟอร์มี และการมีอยู่ของนิวทริโนเทาได้รับการอ้างอิงทั้งในทางทฤษฎีและการทดลองโดย Large Electron-Positron Collider<ref>
{{cite journal
 |first=Ivan V. |last=Aničin |author-link=Ivan Aničin
 |year=2005
 |title=The neutrino – its past, present, and future
 |journal=SFIN (Institute of Physics, Belgrade) Year&nbsp;XV
 |series=A: Conferences
 |id=No. A (00)
 |volume=2 |issue=2002 |pages=3–59
 |arxiv=physics/0503172 |bibcode=2005physics...3172A
}}
</ref>

===ปัญหานิวทริโนสุริยะ===
ในปี ค.ศ.1960 การทดลองใหม่ที่มีชื่อเสียงรู้จักกันในชื่อการทดลองโฮมสเตค (Homestake experiment) ได้ทำการวัดฟลักซ์ของนิวทริโนอิเล็กตรอนที่มาจากแก่นกลางของดวงอาทิตย์ได้เป็นครั้งแรกและพบว่าค่าที่วัดได้มีค่าเพียงหนึ่งในสามของค่าที่ทำนายจากแบบจำลองสุริยะมาตรฐาน (Standard Solar Model) ค่าความคลาดเคลื่อนนี้เรียกว่าปัญหานิวทริโนสุริยะ ปัญหานี้ไม่ได้รับการค้นหาคำตอบเป็นเวลากว่าสามสิบปี ในท้ายที่สุด ปริมาณฟลักซ์ของนิวทริโนที่มาจากแก่นกลางดวงอาทิตย์และที่วัดได้ในการทดลองได้รับการยืนยันว่าถูกต้อง หมายความว่าความคลาดเคลื่อนนี้ตัวนิวทริโนอาจจะมีฟิสิกส์ที่ซับซ้อนมากกว่าที่เคยรู้จัก มีการตั้งสมมติฐานว่านิวทริโนทั้งสามรุ่นมีมวลไม่เป็นศูนย์ มีค่ามวลต่างกันและสามารถกวัดแกว่งไปมาระหว่างเฟลเวอร์ขณะที่นิวทริโนเคลื่อนที่มายังโลก ภายใต้สมมติฐานใหม่นี้ จึงต้องมีการคิดรูปแบบการทดลองออกมาใหม่ ถือเป็นการเปิดประตูสู่การวิจัยในสาขาใหม่และยังคงดำเนินการเรื่อยมาจนทุกวันนี้ คำอธิบายปรากฏการณ์นี้นำไปสู่รางวัลโนเบลสาขาฟิสิกส์ถึงสองครั้งในที่สุด รางวัลแรกมอบให้กับเรย์มอนด์ เดวิส (Raymond Davis) ผู้นำในการทดลองโฮมสเตคและมาซาโตชิ โคชิบะ (Masatoshi Koshiba) แห่งคามิโอคันเดะผู้ที่ทดลองเพื่อยืนยันในสมมติฐาน และอีกหนึ่งรางวัลมอบให้กับทาคาอากิ คาจิตะ (Takaaki Kajita) แห่งซูเปอร์คามิโอคันเดะและอาเธอร์ แมคโดนัลด์ (Arthur B. McDonald) แห่งหอสังเกตการณ์นิวทริโนซัดเบอรี (Sudbury Neutrino Observatory) ที่ยืนยันการมีอยู่ของนิวทริโนทั้งสามเฟลเวอร์
==หมายเหตุ==
{{Reflist|group=nb|30em}}

== อ้างอิง ==
{{รายการอ้างอิง}}

== แหล่งข้อมูลอื่น ==
* [http://www.nu.to.infn.it/ NEUTRINO UNBOUND]: On-line review and e-archive on Neutrino Physics and Astrophysics 
* [http://www.pbs.org/wgbh/nova/neutrino/ Nova: The Ghost Particle]: Documentary on US public television from WGBH

[[หมวดหมู่:สสารมืด]]
[[หมวดหมู่:ฟิสิกส์อนุภาค]]
{{โครงฟิสิกส์}}