ดูต้นฉบับสำหรับ ควาร์ก

{{กล่องข้อมูล อนุภาค1
| name            = ควาร์ก
| image           = [[ไฟล์:Proton quark structure.svg|225px|alt=ลูกบอลสี 3 ลูก (สัญลักษณ์ของควาร์ก) จับกันเป็นคู่โดยสปริง (สัญลักษณ์ของกลูออน), ทั้งหมดอยู่ภายในวงกลมสีเทา (สัญลักษณ์ของโปรตอน) สีดังกล่าวมีสีแดง, สีเขียง, และสีน้ำเงิน, เพื่อที่จะขนานแต่ละประจุสีของควาร์ก ลูกกลมสีแดงและสีน้ำเงินเรียกว่า "u" (สำหรับ "up" ควาร์ก) และลูกกลมสีเขียวเรียกว่า "d" (สำหรับ "down" ควาร์ก)]]
| caption         = [[โปรตอน]] ซึ่งเป็นอนุภาคมูลฐานของอะตอม ประกอบไปด้วยอัพควาร์กสองตัว (สีน้ำเงินและแดง) กับดาวน์ควาร์กอีกหนึ่งตัว (สีเขียว) และ [[กลูออน]] รูปสปริงที่เป็นคนกลางเพื่อไกล่เกลี่ยแรงที่ "ยึดเหนี่ยว" พวกมันเข้าด้วยกัน การกำหนดสีของแต่ละควาร์กเป็นอย่างไรก็ได้ แต่ทั้งสามสีต้องปรากฏ
| num_types       = 6 ([[up quark|up]], [[down quark|down]], [[strange quark|strange]], [[charm quark|charm]], [[bottom quark|bottom]], and [[top quark|top]])
| composition     = [[อนุภาคมูลฐาน]]
| statistics      = [[Fermion]]ic
| group           =
| generation      = ที่หนึ่ง, ที่สอง, ที่สาม
| interaction     = [[แรงแม่เหล็กไฟฟ้า]], [[แรงโน้มถ่วง]], [[อันตรกิริยาอย่างเข้ม|แรงเข้ม]], [[อันตรกิริยาอย่างอ่อน|แรงอ่อน]]
| particle        =
| antiparticle    = ปฏิควาร์ก ({{overline|q}})
| theorized       = [[Murray Gell-Mann]] (1964) <br />[[George Zweig]] (1964)
| discovered      = [[SLAC National Accelerator Laboratory|SLAC]] (~1968)
| symbol          = q
| baryon_number   = {{Frac|1|3}}
| mass            =
| decay_time      =
| decay_particle  =
| electric_charge = +{{Frac|2|3}}&nbsp;[[elementary charge|e]], −{{Frac|1|3}}&nbsp;e
| color_charge    = Yes
| spin            = {{Frac|1|2}}
| num_spin_states =
}}
'''ควาร์ก''' ({{langx|en|quark}} อ่านว่า {{IPA|/kwɔrk/}} หรือ {{IPA|/kwɑrk/}}) คือ[[อนุภาคมูลฐาน]]และเป็นส่วนประกอบพื้นฐานของสสาร ควาร์กมากกว่าหนึ่งตัวเมื่อรวมตัวกันจะเป็นอีกอนุภาคหนึ่งที่เรียกว่า[[แฮดรอน]] ({{langx|en|hadron}}) ส่วนที่เสถียรที่สุดของแฮดรอนสองลำดับแรกคือ[[โปรตอน]]และ[[นิวตรอน]] ซึ่งทั้งคู่เป็นส่วนประกอบสำคัญของ[[นิวเคลียสของอะตอม]]<ref>"Quark (subatomic particle)". Encyclopædia Britannica. Retrieved 2008-06-29.</ref> เนื่องจากปรากฏการณ์ที่เรียกว่า Color Confinement ควาร์กจึงไม่สามารถสังเกตได้โดยตรงหรือพบตามลำพังได้ มันสามารถพบได้ภายในแฮดรอนเท่านั้น เช่น [[แบริออน]] (ซึ่งโปรตอนและนิวตรอนเป็นตัวอย่าง) และภายใน [[เมซอน]]<ref>R. Nave. "Confinement of Quarks". HyperPhysics. Georgia State University, Department of Physics and Astronomy. Retrieved 2008-06-29.</ref><ref>R. Nave. "Bag Model of Quark Confinement". HyperPhysics. Georgia State University, Department of Physics and Astronomy. Retrieved 2008-06-29</ref> (มี'ซอน หรือเมซ'ซัน เป็นอนุภาคที่มีมวลระหว่างอิเล็กตรอนกับโปรตรอน มีประจุเป็นกลาง หรือเป็นบวกหรือลบ มีค่าสปิน) ด้วยเหตุผลนี้ สิ่งที่เรารู้จำนวนมากเกี่ยวกับควาร์กจึงได้มาจากการสังเกตที่ตัวแฮดรอนเอง

ควาร์กมีอยู่ 6 ชนิด เรียกว่า 6 สายพันธุ์ หรือ flavour ได้แก่ อัพ (up), ดาวน์ (down), ชาร์ม (charm), สเตรนจ์ (strange), ท็อป (top), และ บอตทอม (bottom)<ref name="HyperphysicsQuark">
{{cite web
 |author=R. Nave
 |title=Quarks
 |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Particles/quark.html
 |work=HyperPhysics
 |publisher=Georgia State University, Department of Physics and Astronomy
 |year= 
 |accessdate=2008-06-29
}}</ref> อัพควาร์กและดาวน์ควาร์กเป็นแบบที่มีมวลต่ำที่สุดในบรรดาควาร์กทั้งหมด ควาร์กที่หนักกว่าจะเปลี่ยนแปลงมาเป็นควาร์กแบบอัพและดาวน์อย่างรวดเร็วโดยผ่านกระบวนการ[[การเสื่อมสลายของอนุภาค]] ({{langx|en|particle decay}}) ซึ่งเป็นกระบวนการเปลี่ยนสถานะของอนุภาคที่มีมวลมากกว่ามาเป็นสถานะที่มีมวลน้อยกว่า ด้วยเหตุนี้ อัพควาร์กและดาวน์ควาร์กจึงเป็นชนิดที่เสถียร และพบได้ทั่วไปมากที่สุดใน[[เอกภพ]] ขณะที่ควาร์กแบบชาร์ม สเตรนจ์ ทอป และบอตทอม จะเกิดขึ้นได้ก็จากการชน[[ฟิสิกส์พลังงานสูง|ที่มีพลังงานสูง]]เท่านั้น (เช่นที่อยู่ใน[[รังสีคอสมิก]]และใน[[เครื่องเร่งอนุภาค]])

ควาร์กมีคุณสมบัติในตัวหลายประการ ซึ่งรวมถึง[[ประจุไฟฟ้า]] [[ประจุสี]] [[สปิน (ฟิสิกส์)|สปิน]] และ[[มวล]] ควาร์กเป็นอนุภาคมูลฐานเพียงชนิดเดียวใน[[แบบจำลองมาตรฐาน]]ของ[[ฟิสิกส์อนุภาค]]ที่สามารถมีปฏิกิริยากับ[[แรงพื้นฐาน]]ได้ครบหมดทั้ง 4 ชนิด (คือ [[แรงแม่เหล็กไฟฟ้า]], [[แรงโน้มถ่วง]], [[อันตรกิริยาอย่างเข้ม]] และ[[อันตรกิริยาอย่างอ่อน]]) รวมถึงยังเป็นอนุภาคเพียงชนิดเดียวเท่าที่รู้จักซึ่งมีประจุไฟฟ้าที่ไม่ใช่ตัวเลข[[จำนวนเต็ม]]คูณกับ[[ประจุมูลฐาน]] ทุกๆ สายพันธ์ของควาร์กจะมีคู่[[ปฏิยานุภาค]] เรียกชื่อว่า ''ปฏิควาร์ก'' ซึ่งมีความแตกต่างกับควาร์กแค่เพียงคุณสมบัติบางส่วนที่[[ตัวผกผันการบวก|มีค่าทางขนาดเท่ากันแต่มีสัญลักษณ์ตรงกันข้าม]]

มีการนำเสนอ[[แบบจำลองควาร์ก]]จากนักฟิสิกส์ 2 คนโดยแยกกัน คือ [[เมอร์เรย์ เกลล์-แมนน์]] และ [[จอร์จ ซวิก]] ในปี ค.ศ. 1964<ref name="Carithers">
{{cite journal
 |author=B. Carithers, P. Grannis
 |title=Discovery of the Top Quark
 |url=http://www.slac.stanford.edu/pubs/beamline/25/3/25-3-carithers.pdf |format=PDF
 |journal=Beam Line
 |volume=25 |issue=3 |pages=4–16
 |publisher=SLAC
 |year=1995
 |accessdate=2008-09-23
}}</ref> ซึ่งเสนอว่าควาร์กเป็นส่วนหนึ่งของรูปแบบของแฮดรอน มีหลักฐานที่แสดงถึงการมีอยู่จริงของพวกมันเพียงเล็กน้อยเท่านั้น จนกระทั่งมีการทดลอง[[การกระจาย (ฟิสิกส์)|การกระจายแบบไม่ยืดหยุ่นแต่ลึก]] ({{langx|en|Deep inelastic scattering}}) ที่ห้องทดลองการเร่งอนุภาคแห่งชาติ SLAC (SLAC National Accelerator Laboratory) ในปี ค.ศ. 1968<ref name="Bloom">
{{cite journal
 |author=E. D. Bloom
 |display-authors=etal
 |title=High-Energy Inelastic ''e''–''p'' Scattering at 6° and 10°
 |journal=[[Physical Review Letters]]
 |volume=23 |issue=16 |pages=930–934
 |year=1969
 |bibcode=1969PhRvL..23..930B
 |doi=10.1103/PhysRevLett.23.930
|doi-access=free
 }}</ref><ref name="Breidenbach">
{{cite journal
 |author=M. Breidenbach
 |display-authors=etal
 |title=Observed Behavior of Highly Inelastic Electron–Proton Scattering
 |journal=[[Physical Review Letters]]
 |volume=23 |issue=16 |pages=935–939
 |year=1969
 |bibcode=1969PhRvL..23..935B
 |doi=10.1103/PhysRevLett.23.935
|osti=1444731
 |s2cid=2575595
 |url=https://semanticscholar.org/paper/ecc95dcb1ac1f8b0283cdf8c0a783eb24db3f01e
 }}</ref> เริ่มมีการสังเกตเฟลเวอร์ทั้งหกของควาร์กจากการทดลองเร่งอนุภาคในครั้งนั้น ควาร์กแบบทอป ซึ่งสังเกตพบครั้งแรกที่ [[เฟอร์มิแล็บ]] ในปี ค.ศ. 1995 นับเป็นเฟลเวอร์ที่ถูกค้นพบเป็นลำดับสุดท้าย<ref name="Carithers"/>

== การจัดประเภท ==
{{โครงส่วน}}
{{ดูเพิ่มที่|แบบจำลองมาตรฐาน}}
[[ไฟล์:Standard Model of Elementary Particles-th.svg|thumb|300px|อนุภาค 6 ชนิดใน[[แบบจำลองมาตรฐาน]]เป็นควาร์ก (แสดงด้วยสีม่วง) สามคอลัมน์แรกของตารางเรียกว่าเป็น ''[[รุ่นตระกูล]]'' ของสสาร|alt=A four-by-four table of particles. Columns are three generations of matter (fermions) and one of forces (bosons). In the first three columns, two rows contain quarks and two leptons. The top two rows' columns contain up (u) and down (d) quarks, charm (c) and strange (s) quarks, top (t) and bottom (b) quarks, and photon (γ) and gluon (g), respectively. The bottom two rows' columns contain electron neutrino (ν sub e) and electron (e), muon neutrino (ν sub μ) and muon (μ), and tau neutrino (ν sub τ) and tau (τ), and Z sup 0 and W sup ± weak force. Mass, charge, and spin are listed for each particle.]]

[[แบบจำลองมาตรฐาน]]เป็นกรอบการทำงานในทางทฤษฎีใช้เพื่ออธิบายถึง[[อนุภาคมูลฐาน]]ทั้งหมดที่รู้จักกันในปัจจุบัน ซึ่งรวมถึงอนุภาคที่ยังไม่อาจสังเกตพบ<ref group="nb">นับถึงเดือนสิงหาคม ค.ศ. 2010</ref> คือ [[อนุภาคฮิกส์]] ด้วย<ref>
{{cite journal
 |author=C. Amsler ''et al.'' ([[Particle Data Group]])
 |title= Higgs Bosons: Theory and Searches
 |url=http://pdg.lbl.gov/2009/reviews/rpp2009-rev-higgs-boson.pdf
 |journal=Physics Letters B
 |volume=667 |issue=1 |pages=1–1340
 |year=2008
 |doi=10.1016/j.physletb.2008.07.018
}}</ref> แบบจำลองนี้มีควาร์กทั้ง 6 สายพันธ์ ({{langx|en|flavour}}) ชื่อว่า อัพ (u), ดาวน์ (d), ชาร์ม (c), สเตรนจ์ (s), ทอป (t), และบอตทอม (b)<ref name="HyperphysicsQuark"/> [[ปฏิยานุภาค]]ของควาร์กเรียกว่า ''ปฏิควาร์ก'' แสดงด้วยสัญลักษณ์ขีดบนอยู่เหนือตัวอักษรของควาร์ก เช่น อัพปฏิควาร์ก มีสัญลักษณ์ว่า {{overline|u}} แสดงถึงปฏิควาร์กของอัพ ปฏิควาร์กมีลักษณะเหมือนกับปฏิสสารโดยทั่วไป คือมีมวลที่เท่ากัน ช่วงชีวิตเฉลี่ยเท่ากัน และมีสปินเหมือนกันกับควาร์กคู่ของมัน แต่มีประจุไฟฟ้ากับประจุอื่น ๆ ในสัญลักษณ์ที่ตรงกันข้าม<ref>
{{cite book
 |author=S.S.M. Wong
 |title=Introductory Nuclear Physics
 |edition=2nd
 |page=30
 |publisher=Wiley Interscience
 |year=1998
 |isbn=0-471-23973-9
}}</ref>

ควาร์กเป็นอนุภาคที่มี[[สปิน]] spin-{{Frac|1|2}} หมายความว่า มันเป็น[[เฟอร์มิออน]]ตาม[[ทฤษฎีบทสปินเชิงสถิติ]] (spin-statistics theorem) มีลักษณะตาม[[หลักการกีดกันของเพาลี]]ซึ่งระบุว่า ไม่มีเฟอร์มิออนที่เหมือนกันสองตัวใด ๆ จะสามารถมี[[สถานะควอนตัม]]เดียวกันได้ ซึ่งตรงกันข้ามกับ[[โบซอน]] (อนุภาคที่มีสปินเป็นเลขจำนวนเต็ม) ที่สามารถมีหลายตัวอยู่ในสถานะเดียวกันได้<ref>
{{cite book
 |author=K.A. Peacock
 |title=The Quantum Revolution
 |url=https://archive.org/details/quantumrevolutio0000peac
 |page=[https://archive.org/details/quantumrevolutio0000peac/page/n146 125]
 |publisher=Greenwood Publishing Group
 |year=2008
 |isbn=031333448X
}}</ref> ส่วนที่แตกต่างจาก[[เลปตอน]] คือ ควาร์กมี[[ประจุสี]] อันเป็นเหตุให้มันสามารถเข้าร่วมใน[[อันตรกิริยาอย่างเข้ม]]ได้ ผลจากความดึงดูดระหว่างควาร์กที่แตกต่างกันสองตัว ทำให้เกิดการรวมตัวกันเป็นอนุภาคประกอบที่รู้จักกันในชื่อ ''[[แฮดรอน]]'' (ดูหัวข้อ "[[#อันตรกิริยาอย่างเข้มกับประจุสี|อันตรกิริยาอย่างเข้มกับประจุสี]]" ด้านล่าง)

== คุณสมบัติ ==
=== ประจุไฟฟ้า ===
{{ดูเพิ่มที่|ประจุไฟฟ้า}}
ควาร์กมีค่าประจุไฟฟ้าเป็นเศษส่วน คือ −{{Frac|1|3}} or +{{Frac|2|3}} ของขนาด[[ประจุมูลฐาน]]ขึ้นกับว่าเป็นเฟลเวอร์อะไร ถ้าเป็นควาร์กแบบอัพ ชาร์ม และท็อป (รวมๆ กันมักเรียกว่า "ควาร์กประเภทอัพ") จะมีประจุ +{{Frac|2|3}} ขณะที่ควาร์กแบบดาวน์ สเตรนจ์ และบ็อททอม ("ควาร์กประเภทดาวน์") จะมีประจุ −{{Frac|1|3}} ปฏิควาร์กจะมีประจุตรงกันข้ามกับควาร์กที่เป็นคู่ของมัน คือ ปฏิควาร์กประเภทอัพมีประจุ −{{Frac|2|3}} และปฏิควาร์กประเภทดาวน์มีประจุ +{{Frac|1|3}} ในเมื่อประจุไฟฟ้าของ[[แฮดรอน]]นั้นเป็นผลรวมของประจุของควาร์กทั้งหมดที่เป็นส่วนประกอบ ดังนั้นแฮดรอนทั้งหมดจึงมีประจุเป็นจำนวนเต็ม ส่วนประสมของควาร์ก 3 ตัว (แบริออน), ปฏิควาร์ก 3 ตัว (ปฏิแบริออน) หรือควาร์กและปฏิควาร์ก 1 ตัว (เมซอน) ก็มีค่าประจุเป็นจำนวนเต็มเสมอ<ref>
{{cite book
 |author=G. Fraser
 |title=The New Physics for the Twenty-First Century
 |url=https://archive.org/details/newphysicsfortwe0000unse
 |page=[https://archive.org/details/newphysicsfortwe0000unse/page/n102 91]
 |publisher=Cambridge University Press
 |year=2006
 |isbn=0521816009
}}</ref> ยกตัวอย่างเช่น ส่วนประกอบนิวเคลียสอะตอมของแฮดรอนประกอบด้วยนิวตรอนและโปรตอน มีประจุ 0 และ +1 ตามลำดับ โดยที่นิวตรอนประกอบด้วยดาวน์ควาร์ก 2 ตัวและอัพควาร์ก 1 ตัว ส่วนโปรตอนประกอบด้วยอัพควาร์ก 2 ตัวและดาว์นควาร์ก 1 ตัว<ref name="Knowing">
{{cite book
 |author=M. Munowitz
 |title=Knowing
 |url=https://archive.org/details/knowingnaturephy00mmun
 |url-access=limited
 |page=[https://archive.org/details/knowingnaturephy00mmun/page/n48 35]
 |publisher=[[Oxford University Press]]
 |year=2005
 |isbn=978-0-19-516737-5
}}</ref>

=== สปิน ===
{{ดูเพิ่มที่|สปิน (ฟิสิกส์)}}
สปิน คือคุณสมบัติภายในของอนุภาคพื้นฐาน ทิศทางของสปินเป็น[[องศาอิสระ]]ที่มีความสำคัญ ในบางครั้งอาจมองภาพเป็นการหมุนของวัตถุรอบแกนของมันเองก็ได้ (ซึ่งเป็นที่มาของคำว่า สปิน ที่หมายถึง การปั่น) แม้จะเป็นการชี้นำที่ผิดไปบ้างในระดับของ[[อนุภาคย่อยของอะตอม]]เนื่องจากเชื่อกันว่าอนุภาคพื้นฐานนั้นมีลักษณะเป็นจุด<ref>
{{cite web
 |author= 
 |title=The Standard Model of Particle Physics
 |url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A666173
 |publisher=BBC
 |year=2002
 |accessdate=2009-04-19
}}</ref>

เราสามารถแสดงสปินได้ด้วย[[เวกเตอร์]]ซึ่งมีความยาววัดได้ในหน่วยของค่าคงที่ของพลังค์แบบย่อ ''ħ'' (อ่านว่า "เอชบาร์") สำหรับควาร์กนั้น การวัดองค์ประกอบเวกเตอร์ของสปินในแกนใด ๆ จะได้ค่าออกมาเป็น +''ħ''/2 หรือ −''ħ''/2 อย่างใดอย่างหนึ่ง ด้วยเหตุนี้ ควาร์กจึงจัดว่าเป็นอนุภาค [[spin-½|spin-{{Frac|1|2}}]]<ref>
{{cite book
 |author=F. Close
 |title=The New Cosmic Onion
 |pages=80–90
 |publisher=CRC Press
 |year=2006
 |isbn=1584887982
}}</ref> องค์ประกอบของสปินตามแกนที่กำหนด (เรียกว่าแกน ''z'') มักย่อด้วยรูปลูกศรชี้ขึ้น ↑ สำหรับค่า +{{Frac|1|2}} และลูกศรชี้ลง ↓ สำหรับค่า −{{Frac|1|2}} โดยวางไว้ที่ด้านหลังสัญลักษณ์ของเฟลเวอร์ ตัวอย่างเช่น อัพควาร์กที่มีสปิน +{{Frac|1|2}} ตามแกน ''z'' จะเขียนย่อว่า u↑<ref>
{{cite book
 |author=D. Lincoln
 |title=Understanding the Universe
 |url=https://archive.org/details/understandinguni0000linc_t2h3
 |page=[https://archive.org/details/understandinguni0000linc_t2h3/page/n141 116]
 |publisher=World Scientific
 |year=2004
 |isbn=9812387056
}}</ref>

=== อันตรกิริยาอย่างอ่อน ===
{{บทความหลัก|อันตรกิริยาอย่างอ่อน}}
[[ไฟล์:Beta Negative Decay.svg|thumb|right|192px|upright|[[ไดอะแกรมของเฟย์นแมน]]ของ[[การสลายให้อนุภาคบีตา]]โดยที่แกนเวลาชี้ขึ้นด้านบน ซึ่ง CKM matrix (ดูคำอธิบายข้างล่าง) เป็นตัวเข้ารหัสความน่าจะเป็นของเหตุการณ์นี้ รวมถึงการสลายตัวของควาร์กแบบอื่น ๆ]]

ควาร์กที่มีเฟลเวอร์แบบหนึ่งสามารถเปลี่ยนรูปไปเป็นควาร์กของเฟลเวอร์อีกแบบหนึ่งได้ก็โดยผ่านอันตรกิริยาอย่างอ่อน ซึ่งเป็น[[อันตรกิริยาพื้นฐาน]]ชนิดหนึ่งในจำนวนสี่ชนิดของ[[ฟิสิกส์อนุภาค]] ทั้งนี้โดยการดูดซับหรือแผ่ [[W โบซอน]] ทำให้ควาร์กประเภทอัพ (อัพ ชาร์ม และทอปควาร์ก) สามารถเปลี่ยนไปเป็นควาร์กประเภทดาวน์ (ดาวน์ สเตรนจ์ และบอททอม) ได้ ในทางกลับกันก็เช่นเดียวกัน กลไกการเปลี่ยนรูปของเฟลเวอร์นี้ทำให้เกิดกระบวนการแผ่รังสีที่ทำให้เกิด[[การสลายให้อนุภาคบีตา]] ซึ่งนิวตรอน (n) 1 ตัวจะแบ่งตัวกลายเป็นโปรตอน (p) 1 ตัว [[อิเล็กตรอน]] (e<sup>-</sup>) 1 ตัว และ[[อิเล็กตรอนปฏินิวตริโน]] ({{overline|V}}<sub>e</sub>) 1 ตัว (ดูภาพประกอบ) สิ่งนี้จะเกิดขึ้นเมื่อดาวน์ควาร์กตัวหนึ่งในนิวตรอน<sub>อัพดาวน์ดาวน์</sub> เสื่อมสลายลงเป็นอัพควาร์กโดยการแผ่อนุภาคเสมือนของ W<sup>-</sup> โบซอน เปลี่ยนให้นิวตรอนกลายไปเป็นโปรตอน<sub>อัพอัพดาวน์</sub> จากนั้น W<sup>-</sup> โบซอน นี้จะเสื่อมสลายไปเป็นอิเล็กตรอน 1 ตัวกับอิเล็กตรอนปฏินิวตริโน 1 ตัว<ref name="SLAC">{{cite web
 |author=
 |title=Weak Interactions
 |url=http://www2.slac.stanford.edu/vvc/theory/weakinteract.html
 |work=Virtual Visitor Center
 |publisher=Stanford Linear Accelerator Center
 |year=2008
 |accessdate=2008-09-28
 |archive-date=2011-11-23
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111123112925/http://www2.slac.stanford.edu/vvc/theory/weakinteract.html
 |url-status=dead
 }}</ref>

{| style="margin:auto;" cellpadding="5%"
|-
| &nbsp; n || → || &nbsp; p || + || e<sup>-</sup> || + || {{overline|V}}<sub>e</sub> || (การสลายให้อนุภาคบึตา,  สัญลักษณ์ที่ใช้แทนความหมายของแฮดรอน)
|-
| udd || → || uud || + || e<sup>-</sup> || + || {{overline|V}}<sub>e</sub> || (การสลายให้อนุภาคบึตา,  สัญลักษณ์ที่ใช้แทนความหมายของควาร์ก)
|}

การสลายให้อนุภาคบีตาทั้ง 2 แบบนี้ รวมถึงการกระบวนการย้อนกลับ มักมีการใช้อย่างสม่ำเสมอในทางการแพทย์ เช่น [[การตรวจเอกซ์เรย์ด้วยโพสิตรอน]] (PET) และในการทดลองฟิสิกส์พลังงานสูง เช่น [[การตรวจจับนิวตริโน]]

[[ไฟล์:Quark weak interactions.svg|thumb|271px|left|ภาพแสดง[[coupling|แรง]]ของอันตรกิริยาอย่างอ่อนระหว่างควาร์กทั้งหก "ความเข้ม" ของเส้นถูกนิยามขึ้นโดยองค์ประกอบของ [[CKM matrix]]]]

ขณะที่กระบวนการเปลี่ยนรูปเฟลเวอร์นี้เกิดขึ้นเหมือน ๆ กันในควาร์กทุกชนิด ควาร์กแต่ละตัวก็มีแนวโน้มจะเปลี่ยนรูปไปเป็นควาร์กในตระกูลเดียวกันกับตัวเอง แนวโน้มความสัมพันธ์ในการเปลี่ยนรูปของเฟลเวอร์เหล่านี้เขียนได้ในรูปแบบตารางเมทริกซ์ เรียกว่า [[Cabibbo–Kobayashi–Maskawa matrix]] (CKM matrix) ค่าโดยประมาณของค่าต่างๆ ใน CKM matrix เป็นดังนี้<ref name="PDG2010">
{{cite journal
 |author=K. Nakamura
 |display-authors=etal
 |collaboration=[[Particle Data Group]]
 |year=2010
 |title=Review of Particles Physics: The CKM Quark-Mixing Matrix
 |url=http://pdg.lbl.gov/2010/reviews/rpp2010-rev-ckm-matrix.pdf
 |journal=[[Journal of Physics G]]
 |volume=37 |issue= 7A|page=075021
 |bibcode=2010JPhG...37g5021N
 |doi=10.1088/0954-3899/37/7A/075021 |doi-access=free
}}</ref>

: <math alt="|V_ud| ≅ 0.974; |V_us| ≅ 0.225; |V_ub| ≅ 0.003; |V_cd| ≅ 0.225; |V_cs| ≅ 0.973; |V_cb| ≅ 0.041; |V_td| ≅ 0.009; |V_ts| ≅ 0.040; |V_tb| ≅ 0.999.">
\begin{bmatrix} |V_\mathrm {ud}| & |V_\mathrm {us}| & |V_\mathrm {ub}| \\ |V_\mathrm {cd}| & |V_\mathrm {cs}| & |V_\mathrm {cb}| \\ |V_\mathrm {td}| & |V_\mathrm {ts}| & |V_\mathrm {tb}| \end{bmatrix} \approx
\begin{bmatrix} 0.974 & 0.225 & 0.003 \\ 0.225 & 0.973 & 0.041 \\ 0.009 & 0.040 & 0.999 \end{bmatrix},</math>
โดยที่ ''V''<sub>''ij''</sub> แทนแนวโน้มของควาร์กที่มีเฟลเวอร์ ''i'' ที่จะเปลี่ยนไปเป็นควาร์กแบบเฟลเวอร์ ''j'' (หรือในทางกลับกัน)<ref group="nb">ความน่าจะเป็นที่แท้จริงของการสลายอนุภาคของควาร์กตัวหนึ่งไปเป็นอีกตัวหนึ่งนั้นเป็นฟังก์ชันที่ซับซ้อนของมวลของควาร์กที่กำลังสลายตัว มวลของผลผลิตจากการเสื่อมสลาย อนุภาคที่เกี่ยวเนื่องกันใน CKM matrix กับตัวแปรอื่น ๆ อีกหลายตัว ความน่าจะเป็นนี้เป็นสัดส่วนที่แปรผันโดยตรง (แต่ไม่เท่ากัน) กับขนาดกำลังสอง (|''V''<sub>''ij''</sub>|<sup>2</sup>) ของจำนวนใน CKM ที่สัมพันธ์กัน</ref>

มีตารางเมทริกซ์อันตรกิริยาอย่างอ่อนที่เทียบเท่ากันนี้สำหรับเลปตอน (อยู่ทางขวาของ W โบซอน ในไดอะแกรมการสลายอนุภาคบีตาที่แสดงไว้ข้างบน) เรียกว่า [[PMNS matrix|Pontecorvo–Maki–Nakagawa–Sakata matrix]] (PMNS matrix)<ref>{{cite journal
 |author=Z. Maki, M. Nakagawa, S. Sakata
 |title=Remarks on the Unified Model of Elementary Particles
 |url=http://ptp.ipap.jp/link?PTP%2F28%2F870%2Fpdf
 |journal=Progress of Theoretical Physics
 |volume=28
 |issue=5
 |page=870
 |year=1962
 |doi=10.1143/PTP.28.870
 |bibcode=1962PThPh..28..870M
 |access-date=2011-09-04
 |archive-date=2010-05-09
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100509092720/http://ptp.ipap.jp/link?PTP%2F28%2F870%2Fpdf
 |url-status=dead
 }}</ref> ทั้งเมทริกซ์ CKM และ PMNS ล้วนอธิบายถึงการเปลี่ยนรูปของเฟลเวอร์ แต่ความเชื่อมโยงระหว่างเมทริกซ์ทั้งสองนี้ยังไม่เป็นที่เข้าใจชัดเจน<ref>
{{cite journal
 |author=B.C. Chauhan, M. Picariello, J. Pulido, E. Torrente-Lujan
 |title=Quark–lepton complementarity, neutrino and standard model data predict {{PhysicsParticle|&theta;|TR=PMNS|BR=13}} = {{val|9|+1|-2|u=&deg;}}<!-- See Section 2 -->
 |journal=European Physical Journal
 |volume=C50 |issue=3 |pages=573–578
 |arxiv=hep-ph/0605032
 |doi=10.1140/epjc/s10052-007-0212-z
 |year=2007
| bibcode = 2007EPJC...50..573C }}</ref>
{{clr}}

== หมายเหตุ ==
<references group="nb" />

== อ้างอิง ==
{{รายการอ้างอิง}}

== หนังสืออ่านเพิ่ม ==
* {{cite book
 |author=D.J. Griffiths
 |title=Introduction to Elementary Particles
 |edition=2nd
 |publisher=Wiley–VCH
 |year=2008
 |isbn=3527406018
}}
* {{cite book
 |author=I.S. Hughes
 |title=Elementary particles
 |url=https://archive.org/details/elementarypartic00hugh
 |edition=2nd
 |publisher=Cambridge University Press
 |year=1985
 |isbn=0-521-26092-2
}}
* {{cite book
 |author=R. Oerter
 |title=The Theory of Almost Everything: The Standard Model, the Unsung Triumph of Modern Physics
 |url=https://archive.org/details/theoryofalmostev0000oert_s1g7
 |publisher=Pi Press
 |year=2005
 |isbn=0132366789
}}
* {{cite book
 |author=A. Pickering
 |title=Constructing Quarks: A Sociological History of Particle Physics
 |publisher=The University of Chicago Press
 |year=1984
 |isbn=0-226-66799-5
}}
* {{cite book
 |author=B. Povh
 |title=Particles and Nuclei: An Introduction to the Physical Concepts
 |publisher=Springer–Verlag
 |year=1995
 |isbn=0-387-59439-6
}}
* {{cite book
 |author=M. Riordan
 |title=The Hunting of the Quark: A true story of modern physics
 |url=https://archive.org/details/huntingofquarktr00mich
 |publisher=Simon & Schuster
 |year=1987
 |isbn=0-671-64884-5
}}
* {{cite book
 |author=B.A. Schumm
 |title=Deep Down Things: The Breathtaking Beauty of Particle Physics
 |url=https://archive.org/details/deepdownthingsbr00schu
 |publisher=Johns Hopkins University Press
 |year=2004
 |isbn=0-8018-7971-X
}}

== แหล่งข้อมูลอื่น ==
{{คอมมอนส์|Quark}}
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1969/index.html 1969 Physics Nobel Prize lecture by Murray Gell-Mann]
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1976/richter-lecture.html 1976 Physics Nobel Prize lecture by Burton Richter]
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1976/ting-lecture.html 1976 Physics Nobel Prize lecture by Samuel C.C. Ting]
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2008/kobayashi-lecture.html 2008 Physics Nobel Prize lecture by Makoto Kobayashi]
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/2008/maskawa-lecture.html 2008 Physics Nobel Prize lecture by Toshihide Maskawa]
* [http://books.nap.edu/openbook.php?isbn=0309048931&page=236 The Top Quark And The Higgs Particle by T.A. Heppenheimer]&nbsp;– A description of [[CERN]]'s experiment to count the families of quarks.

{{องค์ประกอบของสสาร}}
{{อนุภาค}}

[[หมวดหมู่:ฟิสิกส์]]
[[หมวดหมู่:หลักการสำคัญของฟิสิกส์]]
[[หมวดหมู่:เคมี]]
{{โครงฟิสิกส์}}