ดูต้นฉบับสำหรับ ครึ่งทรงกลม

[[ไฟล์:Great_circle_hemispheres.png|thumb|การตัดแบ่ง[[ทรงกลม]]ตาม[[วงกลมใหญ่]] ได้เป็นครึ่งทรงกลม 2 ซีกขนาดเท่ากัน]]
[[ไฟล์:Golgumbaj.jpg|thumb|[[โดม]]รูปครึ่งทรงกลมที่[[โกลกุมบัซ]]มองจากด้านใน]]'''ครึ่งทรงกลม''' หมายถึงครึ่งหนึ่งของ[[ทรงกลม]] มักใช้ลักษณนามเป็น "ซีก"

หากเป็นทรงกลมโดยสมบูรณ์จะมี[[สมมาตร]] ดังนั้นหากตัดแบ่งครึ่งโดยตัดผ่าน[[ศูนย์กลางมวล]]แล้ว ไม่ว่าจะแบ่งครึ่งอย่างไรก็จะได้ครึ่งทรงกลม 2 ซีกที่มี[[ปริมาตร]]เท่ากันเสมอ

ส่วน[[หลังคา]]ของ[[สิ่งก่อสร้าง]]บางชนิดเช่น[[โดม]] [[สถูป]] [[อิกลู]] ฯลฯ อาจมีการทำโครงสร้างเป็นรูปครึ่งทรงกลม

== ชื่อเรียก ==
"ครึ่งทรงกลม" ใน[[ภาษาอังกฤษ]]ใช้คำว่า hemisphere ซึ่งมีที่มาจาก[[ภาษาละติน]]คำว่า hemisphaerium<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/hemisphere hemisphere - Wiktionary]</ref> ซึ่งยังมาจาก[[ภาษากรีกโบราณ]]คำว่า ἡμισφαίριον (hēmisphaírion) อีกที โดยคำว่า ἡμι- (hēmi-) หมายถึง "ครึ่ง" และ σφαῖρα (sphaîra) หมายถึง "ทรงกลม"<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/ἡμισφαίριον#Ancient_Greek ἡμισφαίριον - Wiktionary]</ref>

คำว่า hemisphere นั้นอาจหมายถึงครึ่งของทรงกลมทั่ว ๆ ไป แต่นอกจากนั้นแล้วยังมักใช้เรียกครึ่งของทรงกลม[[ดาวโลก]]หรือ[[ดาวฤกษ์]]หรือ[[ดาวเคราะห์]]อื่น ๆ รวมไปถึงซีกของ[[ทรงกลมท้องฟ้า]]ด้วย นอกจากนี้แล้วก็ยังอาจใช้เรียกซีกของ[[สมอง]]ด้วย

อย่างไรก็ตาม ในความเป็นจริงแล้วทั้งโลกและดาวเคราะห์ต่าง ๆ ไม่ใช่ทรงกลมโดยสมบูรณ์แต่มีความแป้นเนื่องจากการหมุนรอบตัวเอง กล่าวคือ[[เส้นผ่านศูนย์กลาง]]ในแนวนอนจะยาวกว่าแนวตั้งเล็กน้อย ดังนั้นจริง ๆ จึงต้องเรียกว่าเป็น[[ทรงรี]] (ellipsoid) และครึ่งของทรงรีอาจเรียกว่า "ครึ่งทรงรี" (hemiellipsoid)<ref>[https://en.wiktionary.org/wiki/hemiellipsoid hemiellipsoid - Wiktionary]</ref> แต่ถึงอย่างนั้นก็ยังมีการใช้คำว่า hemisphere เรียกซีกโลกกันโดยทั่วไป

ใน[[ภาษาจีน]]นั้น ครึ่งทรงกลมใช้อักษรว่า {{lang|zh|半球}} (โดยอักษร {{lang|zh|半}} หมายถึง "ครึ่ง" และอักษร {{lang|zh|球}} หมายถึง "ทรงกลม") ซึ่งอ่านแบบ[[จีนกลาง]]ว่า "ป้านฉิว" ({{lang-zh|p=bànqiú}}) อ่านแบบ[[ภาษากวางตุ้ง|กวางตุ้ง]]ว่า "ปุนเข่า" ({{lang-zh|j=bun3 kau4}}) อ่านแบบ[[ภาษาแต้จิ๋ว|แต้จิ๋ว]]ว่า "ปั๊วกิ๊ว" ([[เพ็งอิม]]: ''buan3 giu5'') นอกจากนี้คำนี้ยังใช้ใน[[ภาษาญี่ปุ่น]]ด้วย โดยอ่านว่า "ฮังกิว" ([[ฮิรางานะ]]: {{lang|ja|はんきゅう}}) และใช้ใน[[ภาษาเกาหลี]] อ่านว่า "พันกู" ([[ฮันกึล]]: {{lang|ko|반구}}) และใน[[ภาษาเวียดนาม]] อ่านว่า "บ๊านเกิ่ว" ([[จื๋อโกว๊กหงือ]]: {{lang|vi|bán cầu}})<ref>[https://zh.wiktionary.org/wiki/半球 半球 - 维基词典，自由的多语言词典]</ref>

== ท้องฟ้า ==
[[ไฟล์:Hemispherical_photo1.jpg|thumb|[[ภาพถ่าย]]ครึ่งทรงกลมท้องฟ้า]]
[[ท้องฟ้า]]เป็นตัวอย่างของครึ่งทรงกลมที่พบได้ในชีวิตประจำวัน เมื่อเราอยู่ในที่โล่ง ๆ ไม่มีสิ่งก่อสร้างหรือภูมิประเทศบดบังเช่นกลาง[[ทะเล]]หรือ[[ทะเลทราย]] จะเห็นท้องฟ้าเป็นครึ่งทรงกลมโอบล้อมไปทั่วโดยมีตัวเราเป็นศูนย์กลาง

ในทาง[[ดาราศาสตร์]]มักใช้[[ระบบพิกัดศูนย์สูตร]]เพื่ออธิบายตำแหน่งของ[[วัตถุท้องฟ้า]]บนครึ่งทรงกลมท้องฟ้าที่มองเห็น โดยความสูงแสดงด้วย[[มุมเงย]] และทิศทางเหนือใต้ออกตกแสดงด้วย[[มุมทิศ]] ค่ามุมเงยจะต่ำสุดเป็น 0 [[องศา]]ที่[[ขอบฟ้า]] และสูงสุดที่ 90 องศาที่[[จุดจอมฟ้า]]

[[การถ่ายภาพ]]ครึ่งทรงกลมท้องฟ้าทั้งหมดอาจทำได้โดยใช้[[เลนส์ตาปลา]]เพื่อให้ได้[[ขอบเขตภาพ]]เป็นมุมกว้าง

== คณิตศาสตร์ ==
[[ปริมาตร]] <math>V</math> ของครึ่งทรงกลมคำนวณได้โดย<ref>[https://www.cuemath.com/measurement/volume-of-hemisphere/ Volume of Hemisphere - Formula, Definition, Examples]</ref>
: <math>V = \frac{2}{3}\pi r^3</math>
เมื่อ <math>r</math> คือ[[รัศมี]]ของครึ่งทรงกลม

ส่วน[[พื้นที่]]ผิวของครึ่งทรงกลมจะเท่ากับ<ref>[https://byjus.com/maths/surface-area-of-a-hemisphere/ Surface Area of a Hemisphere - Total and Curved Surface Formula]</ref>
: <math>V = 2\pi r^2</math>
อย่างไรก็ตาม หากรวมพื้นที่ส่วนรอยตัดซึ่งเป็นวงกลมไปด้วยก็จะได้เป็น
: <math>V = 2\pi r^2 + \pi r^2 = 3\pi r^2</math>

== ครึ่งทรงกลมที่มีความสำคัญ==
* [[ซีกโลก]] อาจแบ่งออกเป็น:
** [[ซีกโลกตะวันออก]]
** [[ซีกโลกตะวันตก]]
** [[ซีกโลกเหนือ]]
** [[ซีกโลกใต้]]
** [[ซีกโลกพื้นดิน]]
** [[ซีกโลกพื้นน้ำ]]
* ซีกของ[[ทรงกลมท้องฟ้า]] อาจแบ่งเป็น:
** [[ซีกท้องฟ้าเหนือ]]
** [[ซีกท้องฟ้าใต้]]
* [[ซีกสมอง]]

== อ้างอิง ==
{{รายการอ้างอิง}}

[[หมวดหมู่:ทรงกลม]]